دل خواسته ها


    بهرام بيضايي

    شاطر

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 3:40 pm

    بهرام بیضایی در نشست رسانه‌ای «وقتی همه خوابیم»:
    دیگر فیلمی از پشت صحنه سینمای ایران نخواهم ساخت
    هنوز فیلم دلخواهم را نساخته ام


    تهران - حیات

    بیضایی گفت: دیگر فیلمی از پشت صحنه سینمای ایران نخواهم ساخت و «وقتی همه خوابیم» پایان سه گانه «اعتراض»، «لبه پرتگاه» و «وقتی همه خوابیم» بود که یک سه گانه از پشت صحنه سینمای ایران است.
    به گزارش سرویس فرهنگی حیات،نشست رسانه ای «وقتی همه خوابیم» ساخته بهرام بیضایی -فیلمی درباره فرهنگ و واقعیت صدمه‌پذیری آن در جامعه ایران- صبح امروز پس از نمایش برای اصحاب رسانه در سینما فلسطین برگزار شد.
    بهرام بیضایی، کارگردان «وقتی همه خوابیم» در این نشست گفت: «وقتی همه خوابیم» در امتداد «حاجی آقا آکتور سینما» به عنوان اولین فیلم تاریخ سینمای ایران بوده و منشا تاریخی فیلم که درباره پشت صحنه سینماست برگرفته از همان فیلم است.
    وی «اعتراض»، «لبه پرتگاه» و «وقتی همه خوابیم» را یک سه گانه از پشت صحنه سینمای ایران معرفی کرد و افزود: فیلمنامه «اعتراض» را سال‌ها پیش و با توجه به اعتراض یک هنرپیشه در سال 1349 نوشتم که هنوز آن را منتشر نکرده‌ام. همچنین فیلمنامه «لبه پرتگاه» در ادامه «اعتراض» نوشته شد.
    بیضایی «وقتی همه خوابیم» را پایان این سه گانه دانست و گفت: دیگر فیلمی از پشت صحنه سینمای ایران نخواهم ساخت.
    این کارگردان تغییر نگرش خود را نبود تهیه کننده دانست و ادامه داد: هیچ مطلبی در جهان نیست که نتوان درباره‌اش صحبت کرد. زمانی که من فیلم یا تئاتری درباره اسطوره‌ها و آیین‌ها می‌ساختم منتقدان بسیاری من را از این کار نفی می کردند و البته هنوز هم بسیار تمایل به ساخت فیلم‌هایی با مضمون اسطوره‌ها و آیین‌های ایرانی دارم اما سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده بسیار کمی در این حوزه یافت می‌شود.
    وی با بیان این که هیچ بازیگری از ابتدا تجاری نبوده تصریح کرد: شرایط کنونی سینمای ما بسیاری از بازیگران را به سمت بازی تجاری برده اما من معتقدم همان بازیگر تجاری استعداد خارق‌العاده‌ای دارد و می‌تواند در یک فرصت این استعداد را کشف کند.
    کارگردان فیلم «وقتی همه خوابیم» مدت زمان سینما را کم توصیف کرد و گفت: سینما وقت کمی داشته و باید به صورت فشرده و کوتاه حرف‌های گفتنی را زد و به اعتقاد من می توان حرف های بسیاری را از طریق گفت‌وگو و به شکل کوتاه و بریده از طریق سینما بیان کرد.
    بیضایی «وقتی همه خوابیم» را بخشی از فرهنگ یک مملکت دانست و اظهار کرد: «وقتی همه خوابیم» حرف های یک کارگردان نبوده و درباره زیرپاخالی کردن آدم‌ها در شرایط کاملا غلط است و آدم هایی که اصلاً سر جای خود قرار نگرفته‌اند.
    وی در پایان گفت: من پس از هشت سال فیلم «وقتی همه خوابیم» را ساخته و فکر می کنم که بهترین چیزی بوده که پس از 40 سال از حضور در سینما و مطالعه این سینما، توانستم بسازم اما هنوز فیلم آرزویم را نساخته‌ام.
    «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی یکی از 14 فیلم بخش جام جهان‌نما ـ مسابقه سینمای بین‌الملل بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر است که شلوغ‌ترین سانس جشنواره را تاکنون به خود اختصاص داده است.
    یادآور می شود فیلم‌های بخش بین‌الملل جشنواره فجر امسال از ۱۱ تا ۱۵ بهمن در تهران به نمایش درمی‌آید


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 3:43 pm



    «وقتي‌همه‌خوابيم»‌ را صددرصد تأييد نمي‌كنم

    «بهرام بيضايي» گفت: اين تقسيم‌بندي كه درباره فيلم «وقتي همه خوابيم» كرده‌اند و مي‌گويند «ساختن اين موضوع براي من بد است»، غلط است. اين برچسبي است كه شايد نتوان آن را به راحتي كند اما با اين وجود من اين فيلم را باتوجه به شرايط ساختم و صددرصد آن را تأييد نمي‌كنم.

    به گزارش سايت سينمايي سوره، نشست رسانه‌اي فيلم سينمايي «وقتي همه خوابيم» با حضور بهرام بيضايي كارگردان اين فيلم و عوامل فيلم پس از پايان نمايش فيلم در سالن شماره سه سينما فلسطين برگزار شد.
    در ابتداي اين نشست كه مجري آن «شهرام جعفري‌نژاد» بود، «بهرام بيضايي» با تصريح بر تأثير ساخته نشدن فيلم «لبه پرتگاه» بر ساخت اين فيلم گفت: اين فيلم بيش از هر اشاره به هر فيلمي، با «حاجي‌آقا آكتور سينما» يكي از اولين فيلم‌هاي تاريخ سينماي ايران ارتباط دارد كه مثل آن به صحنه و پشت‌صحنه سينما مي‌پردازد. اين فيلم سومين قسمت از يك سه‌گانه در مورد سينماست كه اولين قسمت آن «اعتراض» نام دارد، دومي «لبه پرتگاه» و سومي «وقتي همه خوابيم».
    وي افزود: «اعتراض» سال‌ها قبل نوشته شد و انگيزه‌ام از نوشتن آن، مطرح كردن مسئله اعتراض «آذر شيوا» به وضعيت سينما در سال 49 است كه باعث پايان كار او به عنوان يك فيلمساز شد.اهميت اين موضوع براي من از اين جهت است كه من آن موقع كار سينما را شروع كردم متأسفانه فكر مي‌كنم روشنفكري آن زمان، اعتراض آذر شيوا را درك نكرد و فرصتي گران‌بها در آن تاريخ از دست رفت. من حتي فيلمنامه «اعتراض» را به «آذر شيوا» هم نشان دادم اما او از آن خوشش نيامد. البته شايد ديگر فيلمي در مورد فيلمسازي نسازم اما قطعا منشأ هر سه فيلم‌نامه‌اي كه در مورد سينما دارم به «حاجي‌آقا آكتور سينما» بازمي‌گردد.
    «محمدرضا درويشي» آهنگساز اين فيلم نيز در اين جلسه گفت: تجربه كار با بيضايي از زيباترين تجربياتي است كه در كارم داشتم و تا به حال 5 بار تكرار شده است. قطعا بدون ذهن خلاق و كمك‌هاي او نمي‌توانستم موسيقي‌هاي خوبي براي فيلم‌ها بنويسم. در اين پروژه فيلم و موسيقي هر دو مقولات سختي بودند و از «بهرام بيضايي» ممنونم كه چند ماه به من كمك كرد و موسيقي فيلم ساخته شد.
    برپايه اين خبر، «مژده شمسايي» در اين نشست گفت: همه مي‌دانيم سينما كار گروهي است و بازيگران كه ديده مي‌شوند، جلوه خارجي اين كارند. براي همين، از همكاران خوبي كه در فيلم داشته‌ام، تشكر مي‌كنم.
    «شقايق فراهاني» هم بازي در آثار «بهرام بيضايي» را آرزوي خود ناميد و گفت: خوشحالم كه قبل از مرگم در فيلمي از «بهرام بيضايي» بازي كردم.
    «عليرضا جلالي‌تبار» يكي ديگر از بازيگران فيلم گفت: سال 76 با جاروكردن پشت صحنه بيضايي كارم را شروع كردم و هميشه در كارهايش حضور داشتم موقع كار هم بيشتر حواسم به طرز كار «بيضايي» بود و چيزي از بازيگري در اين فيلم، در ذهنم باقي نمانده است.
    «حسام نواب‌صفوي» بازي در اين فيلم را تجربه‌اي گرامي دانست و آن را با يك بار ديگر از فارغ التحصيل شدن در دانشگاه برابر كرد.
    در ادامه «هدايت هاشمي» هم گفت: چند سال است كه از تئاتر به سينما آمده‌ام. فيلم كمتر بازي مي‌كنم اما هميشه اين شانس را داشته‌ام كه در تئاتر و سينما با بيضايي كار كرده‌ام، ولي نمي‌دانم چرا بيضايي هميشه مرا در نقش پيرمرد مي‌خواهد.‌
    در ادامه اين نشست، وقتي يكي از سئوال‌كنندگان موضوع فيلم را موضوعي كم‌ارزش خواند كه در اين حد قابليت پرداختن را ندارد، بيضايي گفت: منتقدان بايد تصميم بگيرند چه پرارزش است و چه چيز كم ارزش و مسئله‌اي نيست كه نتوان در مورد آن صحبت كرد. من هم مي‌توانم بگويم اگر موضوع سينما اينقدر بي‌ارزش است كه نبايد من درباره آن فيلم بسازم، چرا شما درباره اين سينماي كم‌ارزش مي‌نويسيد؟ زماني هم كه فيلم‌هايي با مضامين اسطوره‌اي مي‌ساختم، از منتقدان فحش زياد مي‌شنيدم. سال 56 بعد از «غريبه و مه»، نقدهاي آنها كاري با من كرد كه نتوانستم تا مدت‌ها فيلمي بسازم. منتقدان البته بهتر است توجه داشته باشند زماني كه اين حرف‌ها را مي‌زنند به تبع آن سرمايه‌گذار و تهيه‌كننده هم تمايلي به كار با كارگردان پيدا نمي‌كند. البته چون سينما هنر گراني است، بسياري از كارهايم به همين خاطر در اداره نظارت و ارزشيابي گير كرد و از من خواستند از ساخت آن اعلام انصراف كنم.
    بيضايي گفت: اين تقسيم‌بندي كه درباره فيلم كرده‌اند و مي‌گويند «ساختن اين موضوع براي من بد است»، غلط است. اين برچسبي است كه شايد نتوان آن را به راحتي كند.
    وقتي از بيضايي در مورد ارتباط اين فيلم با مسئله ستاره‌سازي و نقد آن سوال شد، بيضايي گفت: فكر نمي‌كنم. شايد عده‌اي فيلم را غلط فهميده‌اند. فيلم در مورد ستاره‌سازي نيست و اين موضوع تنها بخشي از داستان فيلم است. كسي بازيگر تجاري به دنيا نيامده اما عده‌اي بااستعداد زيادي هم كه دارند در شرايطي تبديل به بازيگر تجاري مي‌شوند و شايد، بايد فرصت به وجود بيايد تا استعدادهاي آنها كشف شود. متأسفانه خط‌كشي‌هاي بازيگران به هنري و تجاري فقط كمك مي‌كند كه اين فضا بهتر حفظ شود.
    بيضايي با اشاره به شرايط نمايش فيلم در سالن سينما فلسطين گفت: گفته مي‌شود صد سال سينما داريم اما اين صد سال سينما در حدي شكننده است كه صداي فيلم من در اين سالن سينما به خوبي شنيده نمي‌شود. ما به كلمات و تصوير و صدا اهميت نمي‌دهيم و به آنها مي‌گوئيم پيش پا افتاده. تا شروع به درست كردن اين مسائل نكنيم، چيزي درست نخواهد شد.
    وي در بخشي ديگر از حرف‌هاي خود گفت: عده‌اي گويا مي‌خواهند من فقط آثار اسطوره‌اي و تاريخي بسازم. من هم آماده‌ام براي هر اثر من مانند؛ «طومار شيخ شرزين» يا «سياوش‌خواني» اگر مجوزي بگيريد، من آن را مي‌سازم اما چقدر بايد براي ساختن يك فيلم صبر كنم؟
    بيضايي تصريح كرد: من اين فيلم را صددر صد تأييد نمي‌كنم اما «وقتي همه خوابيم» بهترين فيلمي است كه در حال حاضر مي توانستم بسازم. فكر كردم در آن حداقل راجع به سينما مي‌توانم صحبت كنم.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:45 pm

    همه آثار بهرام بیضایی زیر ذره بین

    ایراسان/
    محوریت شخصیت‌های زن با نگاهی منحصر به فرد و به تبع آن برجسته شدن بازیگران زن، مؤلفه مشترک کارنامه بهرام بیضایی است که این روزها فیلم سینمایی "وقتی همه خوابیم" را روی پرده سینماها دارد.
    بهرام بیضایی در رشته ادبیات دانشگاه تهران تحصیل و فعالیت سینمایی را سال 1349 با کارگردانی فیلم کوتاه "عمو سیبیلو" آغاز کرد. او اولین فیلم بلندش را به فاصله دو سال بعد ساخت و در کارنامه سینمایی او تا امروز 10 فیلم به چشم می‌خورد.
    بیضایی علاوه بر سینما در تئاتر نیز فعالیت‌های تأثیرگذار داشته و نمایشنامه‌های متعدد را به نگارش درآورده و کارگردانی کرده است. وی همچنین واجد نقطه دیدی خاص به زن در آثارش است و هر چند با فاصله زمانی فیلم می‌سازد، آثارش ماندگار می‌شوند.
    رگبار" محصول سال 51 نخستین فیلم بلند بیضایی است. فیلمی که هنوز هم در فهرست معدود آثار ارزشمند سینمای قبل از انقلاب ایران قرار گرفته و نقش‌آفرینی هنرمندانی چون مرحوم پرویز فنی‌زاده، محمدعلی کشاورز، پروانه معصومی و ... را خاطره‌ساز کرده است.

    این فیلم با محوریت زندگی یک معلم تازه‌وارد که سادگی خاص در رفتار و شخصیتش دارد، تأثیرگذاری او را در محیط و موقعیت جدید مورد توجه قرار می‌دهد. زوایای پنهان و جذاب این شخصیت بخصوص در روند عشق او به خواهر یکی از شاگردانش به تصویر درمی‌آید و در انتها تلخی که خاص نگاه بیضایی است به کار پایان می‌دهد.

    "غریبه و مه" محصول سال 53 است و "کلاغ" سال 56 ساخته شد که شخصیت یک معلم زن با بازی پروانه معصومی در آن محوریت دارد. داستان این فیلم تداخل دنیای ذهنی و واقعی این زن است که با حضور مادر شوهری که دچار فراموشی شده به آن دامن زده می‌شود. "کلاغ" یکی از فیلم‌های خاص سینمای قبل از انقلاب بود که یادآور فضای مستقل آثار آن دهه است.

    "چریکه تارا" محصول سال 57 است و "مرگ یزدگرد" سال 61 بر اساس نمایشنامه‌ای از این فیلمساز ساخته شده که اجرای صحنه‌ای هم داشته است.

    "باشو غریبه کوچک" سال 65 ساخته شد که اثری تأثیرگذار درباره پیامدهای جنگ ایران بین اقوام است. الگوی مهاجرت اجباری یک بچه جنگ‌زده به شمال ایران که بعدها در مجموعه "گل پامچال" هم به گونه‌ای دیگر استفاده شد، در این فیلم محور تقابل و تعامل دو فرهنگ و سنت است.

    سوسن تسلیمی با حضور در این فیلم به همکاری‌های خود با بیضایی بسط داد و تبدیل به بازیگر زن برجسته آثار او تا زمان مهاجرتش به خارج شد. او با نقش‌آفرینی در نقش نایی زن شمالی که باشو را با جهان و طبیعت اطرافش پیوند می‌دهد، حضورش را در سینمای ایران ماندگار کرد.

    "شاید وقتی دیگر" محصول سال 66 و ادامه همکاری بیضایی با تسلیمی است. فیلم داستان دو خواهر دوقلوی جداافتاده است که این بار از زاویه‌ای خاص روایت می‌شود تا در یکی از پیچش‌های روایی، سوءتفاهم روانپریشی و خیانت به حضور یک همزاد و خواهر دوقلو تغییر پیدا کند.

    تسلیمی در سه نقش مادر و خواهران دوقلو ظاهر می‌شود که از نظر خاستگاه با هم متفاوت هستند. مادری که در کودکی دو فرزندش را سر راه گذاشته و از سرنوشت آنها بی‌خبر مانده، زنی که دچار کابوس‌های تکرارشونده و باور روانپریشی است و شوهرش به او شک دارد و یک زن نقاش با روحیه‌ای آرام.

    "مسافران" سال 70 همچون دیگر آثار بیضایی با فیلمنامه‌ای از خودش ساخته شد. این فیلم با نگاهی خاص به عینیت‌بخشی به باور جمعی، پیش‌آگاهی درباره مرگ را نیز محور قرار می‌دهد. در واقع آگاهی مادربزرگ از تصادف جمعی از خانواده در راه سفر، با تکثیر باور او از بازگشت آنها ادامه می‌یابد.

    در پایان وقتی مردگان آینه به دست به میهمانی زندگان می‌آیند، این باور برای همگان عینیت پیدا می‌کند. مژده شمسایی در این فیلم با حضور در نقش دختری که خواهرش در راه سفر برای شرکت در مراسم عروسی او تصادف می‌کند، به عنوان بازیگر زن آثار بیضایی معرفی شد که این محوریت و همکاری در فیلم‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد.

    "سگ‌کشی" محصول سال 79 درباره زنی است که در گیر و دار رفع مشکلات مالی همسرش با چهره‌ای سیاه از حضور زن در اجتماع مواجه می‌شود. مژده شمسایی این بار هم ایفاگر نقش زنی مستقل است که برای نجات شوهرش تصمیم می‌گیرد چک‌های او را از بین طلبکارانش جمع کند.

    این عزم او را در موقعیتی قرار می‌دهد که نقدی بر موقعیت آسیب‌پذیر زن در اجتماع و مناسبات مردانه وارد می‌کند. در انتها وقتی زن زخم‌خورده، آخرین ضربه را هم از خیانت شوهرش دریافت می‌کند دیدگاه خاص این نویسنده و فیلمساز به موقعیت زن در روزگار معاصر برجسته می‌شود.

    "وقتی همه خوابیم" محصول سال 87 جدیدترین فیلم بهرام بیضایی پس از هشت سال است که به مسائل پشت صحنه سینمای ایران می‌پردازد. این فیلم در فیلم همچنین ورود طنز را به آثار این فیلمساز ثبت می‌کند که خاص وی است. مژده شمسایی، علیرضا جلالی‌تبار، مجید مظفری، شقایق فراهانی، هدایت هاشمی و حسام نواب‌صفوی بازیگران این فیلم هستند.

    فیلم "وقتی همه خوابیم" در بیست و هفتمین جشنواره فجر سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه مخاطبان در بخش بین‌الملل، سیمرغ بلورین بهترین تدوین و همچنین طراحی صحنه و لباس و چهره‌پردازی را از بخش مسابقه سینمای ایران (سودای سیمرغ) دریافت کرد. "وقتی همه خوابیم" از 28 اسفند پارسال در گروه سینما قدس اکران شده است.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:47 pm

    کاش "وقتی همه خوابیم" کمدی بود
    بازیگری که از فیلمی که فیلمنامه‌نویس آن هم بوده، کنار گذاشته شده، وقتی از خیابانی می‌گذرد، چشمش به گروه فیلمبرداری فیلمی که خودش نوشته می‌افتد. فیلمی که اکنون در نبود او پایانش تغییر کرده و هپی اند شده. او پسر و دختر جوان و سایر بازیگران فیلم را می‌بیند که زیر ریسه‌های چراغانی مشغول بشکن زدن و بالا و پایین پریدن و خوش بودن‌اند.

    پس از دیدن این تصاویر بود که نمی‌دانم به چه دلیل یاد سکانسی از فیلم "میکس" داریوش مهرجویی افتادم. جایی که گروه، مشغول صداگذاری بخشی از اجاره‌نشین‌ها هستند و همه، از تهیه کننده و صدابردار و منشی صحنه مشغول دست زدن‌اند و یک نفر هم آن وسط رنگ "آها آها" گرفته و پشت سر همه نیز آبدارچی جوان، سینی چای به دست مشغول چرخ زدن و دست جنباندن است. همینجا بود که آرزو کردم ای کاش "وقتی همه خوابیم" هم مثل "میکس" یک فیلم کمدی بود.

    هر دو این فیلم‌ها درباره پشت صحنه سینما هستند. هرچند بیضایی و مهرجویی از دو زاویه گوناگون به فیلمسازی در ایران و مشکلاتش پرداخته اند. با این حال این شباهت در موضوع، تنها دلیلم نیست برای اینکه فکر کنم "وقتی همه خوابیم" اگر کمدی بود، فیلم بهتری می‌شد. به نظرم "وقتی همه خوابیم" قابلیت‌های پیدا و پنهان فراوان برای تبدیل شدن به یک کمدی خوب را دارد. اما این قابلیت‌های کمیک، اسیر نگاه خاص فیلمساز شده‌اند و مجالی برای درآمدن از پیله خود نیافته‌اند.

    ایده نمایش برداشت نماهای فیلم، یک بار با بازی بازیگر اصلی که خوب و درست بازی می‌کند و یک بار هم با حضور بازیگری که با پارتی و سفارش جای بازیگر اول را گرفته، ایده جذابی است. تقابل این دو بازی می‌توانست منجر به خلق لحظه‌های کمدی زیبایی شود.

    اصولا شخصیت‌های بد وقتی همه خوابیم، شخصیت‌هایی کاریکاتوری هستند. این که می‌گویم کاریکاتور منظورم کاریکاتور در معنای واقعی آن است. یعنی شخصیت‌های کاملا اغزاق شده که نمونه‌هایشان را در زندگی روزمره و حتی در زمینه و موضوع مورد اشاره فیلمساز هم نمی‌بینیم. مثل شخصیت‌های شقایق فراهانی و حسام نواب صفوی. اصلا حضور چنین شخصیت‌هایی تنها در فیلم‌های کمدی توجیه دارند و در فضای فیلمی همچون "وقتی همه خوابیم" نمی‌گنجند.

    شخصیتی که مجید مظفری آن را ایفا می‌کند هم صرف نظر از اینکه آیا به شخص خاصی ارجاع دارد یا نه، شخصیت کمیک جالبی است که آنطور که باید در "وقتی همه خوابیم" به آن پرداخته نشده است. مجید مظفری در این فیلم با آن گریم خاص و آن شیرینی خوردن و دست زدن‌های سر صحنه‌اش، اتفاقا بسیار دوست داشتنی است و جان می‌دهد برای یک فیلم کمدی. ظاهرا مجید مظفری در یک فیلم تلویزیونی ،که من آن را ندیده‌ام، نیز شخصیت کمیک جذابی را ایفا کرده است. بسیار مشتاق شده‌ام بازهم او را در چنین نقش‌هایی ببینم.

    خود این تغییر پایان فیلم از یک پایان عمیق و روشنفکرانه به یک پایان کمیک و عامیانه، بستر مناسبی است برای افزودن بار کمیک فیلم.

    به نظرم خط داستانی وقتی همه خوابیم زیبا و پر از ایده‌های جذاب و دوست داشتنی است. اما نوع نگاه فیلمساز باعث شده که فرایند ساخت این فیلمنامه ، نتیجه‌اش فیلمی شده که ساختار یکدستی ندارد و اجزا و شخصیت‌های آن با یکدیگر در تناقض‌اند. به هرحال هرچه بوده گذشته. باید امید داشت و به انتظار آثار دیکر استاد نشست.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:48 pm

    «بیضایی» در «وقتی همه خوابیم» تهران را بازسازی كرد



    به گزارش خبرنگار سینمایی فارس، هجدهمین جلسه فیلمبرداری دهمین فیلم سینمایی «بهرام بیضایی» با عنوان «وقتی همه خوابیم» روز گذشته در كارخانه‌ چیت سازی تهران انجام شد.
    براساس این گزارش، در این سكانس كه «مژده شمسایی»،«حسام نواب صفوی»،«سحر دولتشاهی»،«علیرضا جلالی تبار»،«رضا مختاری» ،«هدایت هاشمی»،«افشین خورشید باختری»،«حسین محب‌اهری» و جمعی دیگر از بازیگران حضور داشتند،سكانس‌های خارجی و سكانس مربوط به دفتر چاووشی (یكی از شخصیت‌های فیلم) گرفته شد.

    * بازسازی خیابان‌های تهران و سینما اورانوس در فیلم جدید بیضایی
    به گزارش فارس، در «وقتی همه خوابیم» جالب توجه طراحی «ایرج رامین‌فر» ،ساخت دكورهای خیابانی و بازسازی برخی از خیابانهای شهر تهران چون خیابان بهار است.
    در این بازسازی‌ها به‌طور مثال ساختمان سینما اورانوس (واقع در چهارراه مختاری) بازسازی شده كه سر در آن را فیلم «خوش خیال» با بازی رضا رویگری و افسانه بایگان نصب شده است.

    دكورهای خیابانی این فیلم كه در فرصتی یك هفته‌ای ساخته شده‌اند، به شكلی كاملا طبیعی خیابانی عریض و طویل را بازسازی كرده‌اند كه ایستگاه اتوبوس،تلفن همگانی،سینما،گل فروشی،آرایشگاه،بقالی،ایستگاه تصفیه خون و ... در این خیابان ساخته شده است.خیابانی با خط عابر پیاده كه در دل یك كارخانه ساخته شده ، لوكیشن شهری كوچك برای بیضایی است.
    بازیگران فیلم در سكانس‌های روز گذشته،گریم و طراحی لباس غیر متعارفی ندارند و از آنجایی كه «وقتی همه خوابیم» اثری فیلم در فیلم است، به نظر می‌رسد كه در سكانس‌های دیگر نیز چنین ویژگی حفظ شود.

    * «حسام نواب صفوی» در نقش یك بازیگر
    بنا به گزارش فارس، در این فیلم «حسام نواب صفوی» و «علیرضا جلالی تبار» در نقش بازیگر، «سحر دولتشاهی» در نقش منشی صحنه و «هدایت هاشمی» در نقش كارگردان بازی می‌كنند.


    اين مطلب آخرين بار توسط catuyoun در الإثنين فبراير 22, 2010 6:34 pm ، و در مجموع 1 بار ويرايش شده است.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:49 pm

    نگاهی به وقتی همه خوابیم، اخرین فیلم بهرام بیضایی
    ایراسان/


    خسرو نقيبي

    از منتقدين نسل جديد منتقدين سينماست. او که کارش رابامجله گزارش فيلم آغاز کرد، در جدال نويسندگان جزو منتقدين ‏بيضايي قرار گرفت. تيتر مطلبش مي گويد تهيه کننده را ترجيح مي دهد...‏


    من اشتهاريان را ترجيح مي‎ ‎دهم

    ماجرا به‌نظرم خيلي ساده است و بي‌خودي پيچيده‌اش مي‌کنيم. کمي به حافظه‌تان فشار بياوريد. بهرام بيضايي سال قبل ‏مي‌خواست فيلمي بسازد به نام «لبه پرتگاه». او را به تهيه‌کننده‌اي معرفي کردند که چند سالي ‌است به ايران آمده و هدف ‏روزهاي نخستش ساخت فيلم‌هايي بين‌المللي بود. رويايي که البته به توليدات طولاني‌مدت و عمدتا هم بي‌اعتبار انجاميد ‏اما گمانم حوصله‌اش روي پروژه‌هايي چون «ستاره‌ها» و «رستگاري در 20:‌8» نشان داده در شکل سينماي ‏موردعلاقه‌اش کم نمي‌گذارد. بيضايي و اعتباريان با هم قرار همکاري گذاشتند و ماجرا تا يک‌جايي پيش رفت؛ تا جايي ‏که بحث انتخاب بازيگران پيش آمد و از اينجا به‌ بعد اوضاع به‌هم ريخت.



    روايات متعددي از آن ماجرا وجود دارد اما ‏ته‌اش اين شد که «لبه پرتگاه» به خيل فيلم‌هاي ساخته‌نشده و فيلمنامه ‌شده بيضايي پيوست. فيلم‌هايي که مي‌گويند به‌دليل ‏وسواس‌هاي بيضايي و مشکل‌تراشي‌هايش ساخته نمي‌شود و سبب شده او در حدود چهار دهه تنها يازده فيلم بسازد. حالا ‏با فيلمي مواجهيم که اغراق‌شده همان يک سال قبل است. دقت داريد؟ تنها يک‌سال گذشته. اين يعني استاد در يک دوره ‏زماني کوتاه فيلمنامه نوشته، سرمايه‌گذار پيدا کرده و در يک آرامش کامل و سکوت خبري فيلمش را ساخته. پايان اين ‏ماجرا برايتان عجيب نيست؟

    با خودمان و استاد روراست باشيم. «وقتي همه خوابيم» ثابت مي‌کند بهرام بيضايي خودش نمي‌خواهد سالي يک فيلم ‏بسازد. اگر يک‌بار با سرمايه‌گذاران و حاميان فيلم‌هاي او حرف بزنيد کاملا دستتان مي‌آيد که ماجرا چيست. او انتظار ‏يک سرمايه‌گذاري کلان و بي چشمداشت دارد و شرايطي ايده‌آل. چيزي که حتي براي کوبريک کبير هم مهيا نبود و در ‏تمام سال‌هاي فيلمسازيش با استوديوها بر سر گرفتن چنين امکاني جنگيد و تا پايان هم او بود که مجبور شد به کمپاني ‏امتياز بدهد. داستان‌هاي حول اکران «چشمان مبهوت» را که يادتان هست؟ «وقتي همه خوابيم» درست بر ضد هدف ‏خود عمل مي‌کند. فيلمساز وقتي تصميم مي‌گيرد و اراده مي‌کند که بايد حال کسي را که سرکارش گذاشته بگيرد، در ‏زماني کمتر از يک سال – چيزي شبيه شرايطي که در آن مسعود کيميايي، هم‌نسل استاد هر سال فيلم ساخته – در ‏آرام‌ترين شرايط اين «حال‌گيري» را مي‌سازد. يعني بايد باور کنيم که درباره بهرام بيضايي مي‌نويسيم و از اين ادبيات ‏و واژه‌ها استفاده مي‌کنيم؟ شما ترکيب بهتري غير از اين قصد «حال‌گيري»، براي بيان منظور فيلمساز سراغ داريد؟

    همه اين‌ها به کنار. بحث منتقدان دوستدار بيضايي را هم که اين فيلم را در شأن استادشان نمي‌دانند دنبال نمي‌کنيم. ‏درباره خود «وقتي همه خوابيم» حرف بزنيم. واقعا آن فيلم‌، فيلم مطلوب نظر بهرام بيضايي است؟ آن مضحکه خياباني ‏نيم‌ساعته در شروع و ديالوگ‌هايي که ربط منطقيشان را با هم به‌سختي مي‌شود درک کرد و اصلا آن باجه تلفن توي ‏رستوران، اجزاي فيلمي است که بيضايي آرزو داشته بسازد و تهيه‌کننده‌ها و سرمايه‌گذاران پست، مانعش شده‌اند؟

    اگر باهاتان روراست باشم، بايد بگويم در مقام مقايسه به‌شخصه بازي حسام نواب‌صفوي را به آن شمايل تئاتري عشق ‏‏«عرب‌نيا» ترجيح مي‌دادم و شايد اگر فيلمساز کمي منصف‌تر آن فيلم دوم را نشانمان مي‌داد، شايد فيلم دوم را هم به آن ‏نسخه اول. در واقع اگر اشتهاريان/ اعتباريان مانع ساخته‌شدن «وقتي همه خوابيم»شده است که در آن، آدم‌ها وسط ‏خيابان يک نفر را با چاقو مي‌زنند و بعد که مي‌فهمند طرف را اشتباه گرفته‌اند نقاب از سر برمي‌دارند و شرمسار فرار ‏مي‌کنند تا عاشق و معشوق، ليلي و مجنون‌وار همه گره‌هاي قصه را حل کنند و آن تعداد ضربه چاقو را به‌دست ‏فراموشي بسپارند، من به اشتهاريان و تصميمش راي مي‌دهم. ‏

    ‏*منبع:‏‎ ‎سايت فرهنگ آشتي
    ‏*‏‎ ‎اشتهاريان نام يکي از تهيه کنندگان سينماي ايران است


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:51 pm

    سینمای ایران - 14 بهمن
    اختصاصی ایراسان/
    سروش میراحمدیان
    "بارها و بارها برنامه‌ريزي كار چك شد و براي پيشگيري از هرگونه مسئله احتمالي، ما سه منبع پخش را براي كليپ‌هاي جشنواره داشتيم. حتي قبل از شروع مراسم از سالم بودن امكانات خود اطمينان حاصل كرديم. كنداكتور برنامه نيز با دقت تمام و با تكيه بر مسئله جذب مخاطب تنظيم شده بود و قرار بود برنامه در زمان 165 دقيقه برگزار شود."
    اینها صحبتهای رزاق کریمی، مدير اجرايي مراسم‌ افتتاحيه جشنواره ، می باشد. آیا فکر میکنید ایشان در برگزاری افتضاح افتتاحیه جشنواره مقصر است؟ به نظرم این تصور غلطی است. باور کنید اگر شما هم مثل بنده از نزدیک شاهد بودید که جناب رزاق کریمی چطور قبل از شروع مراسم به ستون های سالن لگد می زد تا خیالش بابت فرو نریختن سقف سالن راحت باشد، آنوقت اینگونه ایشان را مقصر نمی دانستید!!! (البته باور نکنید چون به طنز گفتم) حدود دو هفته قبل دبیر جشنواره گفته بود که هنوز محل اختتامیه جشنواره قطعی نشده است. آن زمان این را نشانه بی برنامگی در جشنواره دانستم غافل از اینکه حتی محل افتتاحیه نیز مشخص نشده است. بهر حال افتتاحیه جشنواره بیست و هفتم در سالنی بسیار سرد (طوری که مهمانان در میان برنامه مجبور به ترک سالن شده اند)، بدون نمایش هیچ کلیپی(نه اینکه نخواهند نمایش دهند. خواستند ولی نتوانستند)بدون اینکه جای مهمانان مشخص باشد با قطعی برق و در نهایت افتادن پرده سالن و ... برگزار شد. تازه در اواسط برنامه مجبور شدند وقفه ای ایجاد کنند تا بلکه برنامه را بتوانند جمع و جور کنند. حالا یک سوال خیلی بزرگ برای من وجود دارد که آیا این بی برنامگی ها سهوا انجام میشود و یا اینکه در این مسائل عمدی وجود دارد که سینمای ایران بیش از پیش تحقیر شود؟
    حتما میدانید که خبرگزاری فارس طی نظرسنجی که در میان اهالی هنر انجام داد فیلم "آژانس شیشه ای" را به عنوان بهترین فیلم سینمای ایران در بعد از انقلاب معرفی کرد. حاتمی کیا هم در گفتگویی با این خبرگزاری ضمن دلچسب دانستن این انتخاب در پاسخ به منتقدانش درباره فیلم "دعوت" آب پاکی را بر دست همه ریخت. او گفت: "حالا چه لنگ بزند و چه لنگ نزد، چه ما خوش‌مان بيايد و چه خوش‌مان نيايد، ورود من به يك حوزه جديد است كه ان‌شاءالله بتوانم آن‌را يك‌مقدار ثابت‌تر و قوي‌تر كنم". جالب اینکه حاتمی کیا طبق روال چند ماه اخیر حتی در این مصاحبه هم انتقادهای خود را به وضعیت فعلی سینما ادامه داد و تصریح کرد: "به طور كلي احساس مي‌كنم كه سينما فقير شده است. سينما ضربه‌پذير شده است. يك زماني تا اين حد نبود و احساس مي‌كنم كه حمايت پيشين موجود در سينما به شدت كاهش يافته و ارگان‌هايي كه تعريف داشتند و دست‌ودل بازتر عمل مي‌كردند، الان بيش از حد محدود شده‌اند."
    همین کارگردانهای منتقد هستند که حتی بازتاب فیلمشان در جشنواره با واکنشهای جناحی مواجه شده است. موضوعی که واقعا جای تاسف دارد. مثلا در حالی که حتی خبرگزاری فارس هم در گزارشی فیلم جدید بیضایی را مورد استقبال منتقدان توصیف کرده و آنرا خوش ساخت نامیده است، آقای منتقدی که مسئولیت یکی از سایتهای سینمایی را نیز به عهده دارد و طوری رفتار میکند که انگار سرقفلی خبرهای جشنواره را به این سایت داده اند، در گفتگویی فیلم بیضایی را بدون هیچ دلیل مشخصی آزاردهنده نامید. وی در جمله ای که تفسیر آن را به عهده ملاصدرای شیرازی می گذاریم گفت: "روشنفكري در اين فيلم عاقبت سوئي دارد."
    و اما بپردازیم به داستان سریالی فیلم "درباره الی" که ظاهرا قرار است تا آخر جشنواره همچنان سوژه باشد. به نظر می رسید همه چیز با حمایت معنوی! جواد شمقدری (مشاور فرهنگی رئیس جمهور) تمام شده باشد ولی حتی دستور رئیس جمهور نیز تا به الان افاقه نکرده است. تازه اینکه انجمن بازيگران سينماي ايران نیز با انتشار بيانيه‌اي خواستار رفع مشكل «درباره الي» با مساعدت وزير ارشاد شده است. حال بگذریم از صحبتهای عسگر پور ، مدیر عامل خانه سینما، که امیدوار است این فیلم را در جشنواره ببیند. جالب اینکه عسگرپور برای خوشایند وزیر ارشاد به نوعی از ادبیات صفار هرندی بهره برده و گفته است: "موضع رئیس جمهور ضريب امنيت فرهنگي!! ما را در جهان رسانه‌ها دو چندان افزايش خواهد داد."
    من در گزارش دو روز قبل هم گفتم که جناب صفار هرندی نیازی به حمایت و دستور ندارد و تا به اینجا که مراحل زیر برای راضی کردن جنابش طی شده است:

    1- دستور

    2- حمایت

    3- پاچه خواری

    4- التماس

    5- باور کنید این را نمیدانم.

    اجازه دهید در پایان مطلب امروز اشاره ای به روزنامه پاکستانی نیشن داشته باشم که در تحلیل دیروز خود به طور جانانه سینمای ایران را مورد تعریف و تمحید خود قرار داد. این روزنامه در مطلب خود چنین آورده است: " سينماي ايران هر روز بيش از ديروز مي‌درخشد، تعدادي زيادي از فيلم‌هاي مهم تجاري هر ساله در ايران ساخته مي‌شود و سينماي هنري اين كشور هر ساله در جشنواره‌هاي مهم سراسر جهان جوايز ارزنده‌اي را از آن خود مي‌كنند، برخي از منتقدان، امروزه، سينماي ايران را به عنوان مهمترين سينماي ملي جهان مي‌دانند."
    اين روزنامه در ادامه مي‌افزايد: "مايكل هانكه، فيمساز مشهور اتريشي و ورنر هرزوگ، فيلمساز موفق آلمان به همراه تعداد زيادي از منتقدان سينماي جهان، سينماي ايران را به عنوان يكي از مهمترين سينماهاي هنري جهان مي‌ستايند."

    این روزنامه ادامه داده است: "براي آمريكايي‌هايي كه مي‌خواهند از چهارچوب نگاه تضعيف‌ كننده رسانه‌هاي آمريكا نسبت به ايران فراتر بروند، سينماي ايران با مهارت‌هاي هنري و انسان‌دوستانه خود آنها را حيرت زده مي‌كند."

    نمیدانم برای تحلیل یک روزنامه پاکستانی چقدر باید ارزش قائل شد ولی ای کاش مدیران ما بیشتر قدر این سینما را میدانستند.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 5:52 pm

    سینمای ایران - 23 بهمن

    اختصاصی ایراسان/
    سروش میراحمدیان

    با اینکه می خواستم گزارش کاملی را برای روز شنبه آماده کنم اما از آنجا که در چند روز اخیر گزارشی ننوشته بودم و البته با پایان یافتن جشنواره ترجیح دادم مطلبی را به اختصار به عنوان پیش درآمد بر روی سایت منتشر کنم.

    جشنواره هم به پایان رسید. آیا جشنواره خوبی بود؟ به نظرم در چاچوبهای تعیین شده و البته پذیرفته شده، آری خوب بود. آیا چارچوبهای تعیین شده مفید هستند و باعث تعالی سینمای ایران می شوند؟ هرگز. خدا می داند که چه فیلمنامه ها و فیلمهایی که می توانستند عرصه فرهنگ این سرزمین را پربار کنند ولی به دلیل مغایرت با سیاستهای حاکم بر سینما کنار گذاشته شدند و یا حتی با اعمال جرح و تعدیل در فیلم تاثیر گزاری مد نظر خود را از دست دادند. میتوان "درباره الی" را مثال زد که چه راحت قربانی میشد اگر رسانه ها آنرا رسانه ای نمی کردند!
    بازگردیم به جشنواره که اختامیه اش ساعتی قبل به خوبی و خوشی پایان یافت. ابتدا از دست اندرکاران جشنواره تشکر میکنم که خواهش دو هفته قبل مرا نادیده نگرفتند و یک سیمرغ جانانه به همراه یک دستگاه اتومبیل مینیاتور به مسعود ده نمکی اختصاص دادند. اگر یادتان باشد در اولین گزارشی که برای جشنواره نوشتم تیتر زدیم که " لطفا سیمرغ ده نمکی فراموش نشود" و چه خوب مسئولین حرفمان را گوش کردند!! درست است که فردایش یا اعلام اسامی فیلمهای راه یافته به بخش مسابقه کمی ناامید شدم ولی چه باک. ماشاءالله چیزی که زیاد است، سیمرغ. جالب اینکه ده نمکی در بخش "نگاه نو" سیمرغ را از آن خود کرد. دقیقا همان نگاهی که باعث حذف "اخراجی2" از بخش مسابقه شد! دیگر شما که می دانید این فیلم به خاطر نوع نگاهش به ارزشهای دفاع مقدس از مسابقه جشنواره کنار گذاشته شد. عجیب نیست؟

    یکی از خصوصیات جشواره امسال این بود که به یمن حضور قدرتمند رسانه ها مخصوصا در عرصه اینترنت از همین حالا تبلیغ خوبی برای برخی فیلمها شده است. اما با اطمینان نمیتوان گفت که آیا سال پیش روی سال خوبی از لحاظ گیشه برای سینما خواهد بود یا خیر؟ من در اینباره خیلی امید ندارم مخصوصا اگر وزارت ارشاد بخواهد درباره محتوای فیلمها با سختگیری بیشتری برخورد کند.

    سیمرغ بهترین بازیگر زن به لیلا حاتمی رسید. این دومین خبر خوش در دو روز گذشته برای لیلا حاتمی است. خبر خوش اول اعلام کاندیداتوری محمد خاتمی برای ریاست جمهوری بود. همان که لیلا بخاطرش به گریه افتاد و در مراسمی رسما از خاتمی خواست که خود را برای انتخابات کاندید کند. حمایت لیلا حاتمی و شوهر بازیگرش،علی مصفا، خیلی زود سروصدا کرد مخصوصا با حادثه ای که یک هفته بعد از آن درسینما جمهوری افتاد. سینمایی که دیگر وجود ندارد. اما حالا او که فرزند کارگردان شهیر و فقید ایران- علی حاتمی- نیز هست، از جشنواره بیست وهفتم با دست پر میرود. چه کسی میتواند لیلا را از سینما دور کند؟ حتی اگر پشت دربهای سالن اختتامیه جا مانده باشد.
    به نظرم همه از اینکه واروژ كريم‌مسيحي دو سیمرغ با خود به منزل برد خوشحال شدند. واروژ که سالهای زیادی فیلم نساخته بود، خیلی مصمم "تردید" را شروع کرد هر چند که بیماری به او مجال نداد و پروزه چند ماهی خوابید. بیماری ای که به او مجال شرکت در نشست خبری جشنواره را نیز نداد و حالا او مزد زحمات خود را گرفت و به نوعی از او تقدیر شد. شهاب حسینی هم به آنچه حقش بود رسید و سیمرغ بهترین بازیگر مرد بر شانه های او نشست.
    امسال منتقدان سعی کردند تا در جلسات پرسش و پاسخ جسورانه تر عمل کنند و خیلی با فیلمساز تعارف نداشته باشند. اولین ترکشهایش نیز به بهرام بیضایی اصابت کرد. او که بعد از چند سال در جشنواره حاضر میشد و در سینمای ایران برای خود وزنه ای به شمار میرود، از نوع برخورد منتقدان در جلسه پرسش و پاسخ سخت دلگیر شد. نکته جالب اینکه از آن پس هر فیلمسازی که در جلسه پرسش و پاسخ شرکت نمیکرد میگفتند به خطر حمایت از بیضایی است!

    مطمئنا یکی از منصفانه ترین جوایز سیمرغ امسال، جایزه بهترین کارگردانی بود که به اصغر فرهادی تعلق گرفت. فرهادی با ساخت فیلم "درباره الی" رسما خود را به عنوان یکی ازفیلمسازان معتبر ایران و جهان تثبیت کرد. این فیلم درباره جمع دوستانه ایست که برای تفریح به شمال می روند. البته قرار است در این میان الی با یک ایرانی مقیم خارج هم آشنا شود در حالی که قبل از آن با فرد دیگری قرار ازدواج گذاشته است. این سفر که بسیار شاد و خوب شروع می شود با ناپدید شدن الی رنگ دیگری به خود گرفته و فضایی وهم آلود و پر از ابهام بر این جمع سایه می افکند. در این فیلم نقش الی را گلشیفته فراهانی بازی میکند.

    این فیلم که ابتدا در جشنواره برلین نمایش داده شد، در هر دو جشنواره فجر و برلین با استقبال وسیعی روبرو گشت. هر چند که شانس فیلم برای گرفتن جایزه اصلی برلین خیلی بالا نیست ولی در جشنوارهفجر با نامزد شدن در ده بخش در نهایت توانست سیمرغ بهترین کارگردانی را از آن خود کند. نکته قابل توجه اینکه بازی گلشیفته بسیار چشمگیر و قوی ارزیابی شد ولی اسم او در میان نامزدهای بازیگری نیامد. منتقدان فضای ابهام امیز حاکم بر فیلم را از جذابیتهای آن می دانند. ابهامی که البته گریبان خود فیلم را هم گرفته است.

    آیا "درباره الی" اکران عمومی می شود؟ آیا گلشیفته می تواند با حرکت اخیر خود به ایران برگردد؟ اجازه دهید ادامه این مطلب را در گزارش روز شنبه پیگیری کنیم.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:04 pm

    کاريکاتوري که به آن لبخند نمي زنيم!-نقد فیلم جدید بهرام بیضایی
    مختار شکري پور

    فيلم هاي «بهرام بيضايي» هميشه با جنجال ها و حاشيه هاي مختلفي مواجه شده و ذهنيت طيف هاي مختلف جامعه را درگير خود کرده و در خيلي جاها کار به مناقشه ميان طرفداران و مخالفان رسيده است. دليل اين همه توجه بيشتر به شخصيت کاريزماي «بيضايي» برمي گردد که وي آن را در نتيجه تلاش هاي مستمر فرهنگي اش اعم از فعاليت هاي ادبي، تئاتري و سينمايي به دست آورده است. وي در آثارش به پژوهش ها و تکاپوهاي اسطوره يي، تاريخي و فلسفي خود پرداخته و رهيافت هايي که در اين ميانه ميدان به دست آورده را به يک نگاه متعهدانه اجتماعي پيوند داده است. به همين خاطر هميشه آثار وي واکنش هاي مختلف اجتماعي پديد آورده اند. در اين ميان قاطعيت بيضايي بر سر عقايد خود و پرهيز از موج سواري روي جريان غالب آب و تن ندادن به شرايط تحميلي بر هنرمند، اين کاريزما را در وجود او پررنگ تر کرده است.

    اينکه بيضايي يکي از معدود شخصيت هاي فرهنگي اين مملکت است و آثار تحسين برانگيزي با تلاش هميشگي اش پديد آورده بر هيچ کس پوشيده نيست و جايگاه او قابل تحسين و مشخص و انکار ناپذير است ولي اين دليل آن نمي تواند باشد که نگاهي واقع بينانه و حقيقت جويانه به آثارش نداشته باشيم.

    در جريان اکران «وقتي همه خوابيم» در جشنواره فيلم فجر و حالا که اين فيلم اکران عمومي شده است، نسبت ميان حب و بغض هاي برخي افراد و اثر بيضايي چندان منطقي به نظر نمي آمد. گويا «بيضايي» و فيلم اش بستري شده بود که همه به طرح دغدغه ها و حب و بغض ها و کينه توزي ها و بايد و نبايد هاي خود روي بياورند هر چند در اين ميان برخي به دور از اين همه حاشيه، به گفتن حقيقتي که با ديدن اين فيلم به آن رسيده اند، پرداخته و اين اثر را به دور از حب و بغض ها ارزيابي و تحليل کردند. نگارنده هم قصد آن دارد که از اين طايفه سوم باشد بنابراين بايد گفت «وقتي همه خوابيم» را دو بار ديده ام و هر بار از کارگرداني استادانه «بيضايي» در تلفيق مناسب و بجاي ميزانسن هاي تئاتري و سينمايي با توسل به صحنه آرايي ها و نورپردازي هاي عالي، حرکات معوج دوربين در به تصوير کشيدن التهابات و روابط و مناسبات جامعه شهري و سکني ناگزيني بدون لرزش آن در دنبال کردن رويدادها و سوژه هاي فيلم و همچنين درونمايه انساني و اجتماعي و بحق آن اذيت شده ام. دلم از ديدن اين همه بحران و التهاب اجتماعي به درد آمده ولي به وجد نيامده و لذت نبرده ام. البته اين لذت نبردن من به نواقص کار «بيضايي» برنمي گردد بلکه به تعمد وي در پديد آوردن اشمئزاز و رنج خوديافته اش در ذهن مخاطب به خاطر آنچه در اين فيلم جريان دارد، برمي گردد.

    به گمان من «بيضايي» قصد ايجاد حسي سرشار از انزجار در مخاطب در مواجهه با واقعيت تلخ فيلم داشته و جالب آنجاست که در دل اين داستان ما را به عمق اين فضاي فاجعه آميز و سرشار از ناامني رهنمون مي کند. موسيقي خشن فيلم در بعضي جاها، صحنه هاي دلخراش، خشونت هاي موجود در روابط و مناسبات آدم ها، دفرمه شدن شخصيت ها و داستان پردازي هاي کليشه يي عمدي فيلمساز باعث پديد آوردن حس نا خوشايندي در مخاطب مي شود. به نظر مي رسد قصد سازنده از پرداختن به اين موارد، اذيت کردن عمدي تماشاگر براي درک بهتر فضاي تراژيک حاکم بر جامعه و مناسبات غيرانساني بوده است. طبيعي است که مخاطب منتقد التهابات اجتماعي از ديدن اين همه جنايت و سقوط هاي اخلاقي و بي بند و باري و ابتذال موجود لذت نمي برد. اين درد مشترک اوست و در اينجا قصد فرياد آن و آوار کردنش بر سر مخاطبي که در اين جامعه ملتهب مي لولد را دارد. اين بيان تلخ نشات گرفته از صداقت هنرمند است و جاي تحسين دارد و تامل.

    «وقتي همه خوابيم» در نگاه اول آسيب شناسي روابط و مناسبات حاکم بر پشت صحنه سينماي ايران و در لايه هاي زيرين آن يک خيزش فرهنگي عليه سوداگري، قدرت مآبي، ابتذال، رياکاري، اعتياد، پايمال شدن کرامت انساني، فقر، فحشا و... است. به گمان من در بعضي جاها کارگردان از اين رويکرد آسيب شناسانه واقع گرايانه فراتر رفته و نگاه او تبديل به نگاهي کاريکاتوريزه مي شود که البته اين کاريکاتور مخاطب را به لبخندي از سر درد وادار نمي کند ولي مخاطب را به عمق ابتذال و سطحي نگري موجود در روابط و مناسبات بيمار اين جامعه مي برد. متاسفانه اين رويکرد اعتراضي بحق که نشات گرفته از دردمندي و تعهد فيلمساز نسبت به پيرامونش است؛ در حواشي هاي فيلم در جشنواره نه تنها مثبت ارزيابي نشد بلکه در برخي از واکنش هاي مطبوعاتي نوعي اغراق تلقي شد و اين در صورتي است که تعيين تکليف براي هنرمند در انتخاب ايده و موضوع و نوع نگاه، امري نامعقول و غيرحرفه يي و فاشيستي است. در واقع بايد سبک و نوع اجراي يک اثر هنري و تاويل ها و نگاه هنرمند به سوژه (که بيضايي در اجراي آن و طرح مساله به زبان تصوير تا حد زيادي موفق بوده) را نقد کرد نه اينکه او را محدود به سليقه هاي خود کرد.

    اميدوارم اين را توهم توطئه نپنداريد که اگر بگويم يک جريان انحرافي حمايت از فيلم هاي خنثي و خالي از روح جمعي در ميان اقشار خاصي رواج يافته و به نظر مي آيد اين جريان درصدد ترويج اين نوع سينماي بي دغدغه اجتماعي است تا آدم ها بيشتر در لايه هاي تو در توي فرديت خويش فرو روند تا جايي که يکي از منتقدان در خصوص فيلمسازي مي گويد؛ «او در کارش پخته شده اما هنوز يک متعهد اجتماعي است،» مثل اينکه پختگي و تعهد اجتماعي با هم در تضاد هستند؟، به گمان نگارنده فيلم «وقتي همه خوابيم» نيز در جاهايي قرباني اين جريان سينماي خنثي و بي تعهد شده است؟،

    دليل برانگيخته شدن اين گمان در ذهن من اين است که انتقاد و اعتراض به بحران ها و التهابات اجتماعي، عصبيت تلقي مي شود و اينجاست که جرياني درصدد سلب نگاه متعهدانه اجتماعي از هنرمند نسبت به جامعه اش است و «بيضايي» يکي از کساني است که با وجود تسلط عالي بر زبان سينما، تئاتر و ادبيات مورد غضب اين جماعت قرارگرفته است،؟ با اين همه اگر عصبيتي در کار بوده باشد بايد آن را به حساب عصبيت وي از اين شرايط بگذاريم و آن را بايد بسيار منطقي و در راستاي رسالت انساني و اجتماعي اين هنرمند دانست مگر اينکه وضعيت پيش آمده را براي آدم هاي فيلم مطلوب بينگاريم. البته اين را هم بايد پذيرفت که بعضي از ديالوگ ها و استعارات و کنش ها و واکنش هاي داستان صريح و شعاري هستند و حتي بر بسياري اتفاقات منطق خاصي حاکم نيست ولي بايد اين لغزش ها و صراحت را به شدت دردمندي فيلمساز از شرايطي که در آن قرارگرفته مرتبط دانست. اينکه آن شرايط چنان براي فيلمساز ملموس است که نا خودآگاه عليه وضع پيش آمده مي شورد و بنابراين بايد اين موارد را به شوريدگي مولف و تاخت و تازهاي ذهني او در برخورد با موضوع پنداشت چرا که او در اينجا در مقام يک مصلح اجتماعي نيز هست و هدف او فقط ساخت يک فيلم اجتماعي يا روايت يک قصه نبوده است.

    در «وقتي همه خوابيم» فرديت در يک نمود کلي از وضعيت اجتماع به تصوير کشيده شده و معضلات فردي در گرو معضلات جامعه طرح شده است به طوري که نگاه نويسنده و کارگردان در قالب سير و سلوک «چکامه چماني» يا «پرند پايا» در اين اجتماع به معضلات متفاوتي منعطف مي شود.

    با وجود اين، برخي ساخت اين فيلم را دق دلي «بيضايي» نسبت به «اشتهاريان»هايي که با آنها مواجه بوده، مي دانند، در واقع اين تحليل ها بوي سوءتفاهم مي دهند و هيچ فکر نمي کنند که اعتراض به مشاهدات ناپسند و رسوا کردن جريانات انحرافي و مضر، رسالت يک آدم فرهنگي است و طبيعي است که بيضايي هم به اين رسالت اهميت مي دهد.

    با همه اين جنجال، پشت صحنه سينما فقط بخش کوچکي از جامعه است که اين هنرمند به روابط و مناسبات بحراني حاکم بر آن اعتراض دارد. با اين فرض پشت صحنه سينما به کليت جامعه مدنظر در «وقتي همه خوابيم» تعميم پيدا مي کند. به گمان من اين فضا يک بهانه است و او در اين فيلم به حيطه هاي وسيع تري نظر انداخته است. به عنوان نمونه بايد گفت «آينه» موتيف آشناي آثار بيضايي است و در آغاز اين فيلم هم با ساختمان هايي با آينه هاي منقطع روبه رو مي شويم. اين موتيف، جدا از کارکرد هاي بصري که دارد مي تواند به عنوان نماد، نشانه يا سمبل در نظر گرفته شود. در واقع هر کدام از اين آينه هاي منقطع مي توانند قطعه هايي از يک پازل يا گوشه هايي کوچک از جامعه فيلم باشند؛ آينه هايي که تصوير هاي معوج مختلفي از آنچه تکنولوژي و دنياي سرمايه سالار ماشيني و آهني براي ما پديد آورده در آنها نمايان هستند و اگر هنرمند در اين ميان از پشت صحنه سينما سر در آورده، ناشي از ضرورتي است که وي آن را در برهه يي درک کرده است. در ضمن «بيضايي» ارجاعاتي هم در اين ميان به سينماي فيلمفارسي که همان سينماي مبتذل امروز است، داشته است. حتي در قصه «نيرم نيستاني» که در نظر او مقبول است به عناصر متعدد فيلمفارسي مي رسيم. قتل، چاقوکشي، خون، فقر، فحشا و... البته اين ارجاعات انطباق چنداني با مشخصه هاي اين سينماي غيرفرهنگي امروز ندارند و نکته يي که در اينجا قابل تامل است، اين است که، برادران «چاوشي» ما را ياد برادران «آب منگل» در«قيصر» مي اندازند و «نجات شکوندي» شباهت زيادي به «فريبرز عرب نيا» که بازيگر تعدادي از فيلم هاي «کيميايي» ازجمله «سلطان» و «ضيافت» بوده، دارد و شخصيت «لبخند» نيز انگار براساس همان زنان معتاد «سربازهاي جمعه» و «رئيس» طراحي شده است.

    در اين چند ساله تعدادي از شخصيت هاي اصلي آثار تئاتري و سينمايي بيضايي نويسنده بوده اند. خب اين قضيه مي تواند خيلي طبيعي باشد چون خود او يک نويسنده است و به طور قطع در جاهايي به اتفاقات پيراموني وي به عنوان يک نويسنده مرتبط است و گوشه هايي از دنياي قشر نويسنده به شکل هنري بر مخاطب نمايانده مي شود ولي به گمان من جدا از اين قضيه مساله کارگردان «وقتي همه خوابيم» مي تواند ارجاعاتي تاريخي و اجتماعي هم داشته باشد؛ ارجاعاتي که بيضايي در اغلب آثارش طرح کرده و نمود مشخص آن در نمايش «مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد ماکان و همسرش رخشيد فرزين» بود.

    بيضايي در شخصيت پردازي هاي «وقتي همه خوابيم»، نيز اهميت زيادي به تعارض هاي دروني، رفتارها و انگيزه هاي شخصيت ها داده است. به عنوان نمونه «چکامه چماني» بيش از آنچه از وجود خواهري معتاد در عذاب باشد از وجود خواهري که معشوقه شوهرش مي شود، شرمگين و عصبي است، هر چند اين خواهر فقط ساخته «چکامه چماني» نويسنده است و در نهايت هم وجود او را انکار مي کند ولي شخصيتي است که پرورده ذهنيت داستان پردازانه نويسنده است؛ شخصيتي که ما به ازاي واقعي هم داشته و دارد.

    زن نيز نقشي بسيار محوري در آثار گوناگون بيضايي داشته و با سيما هاي گوناگوني از زن مواجهيم؛ از زن اسطوره يي تا زن واقع گراي «وقتي همه خوابيم» و در اين ميان همواره سعي کرده است به دگرديسي و تحول اين عنصر محوري نيز نگاهي بيندازد. اين زن محوري به رغم داشتن يک بنيان اجتماعي و فکري مشترک در تمام آثارش، هر بار در قالب شخصيتي متناسب با موضوع، زمان و مکان اثر درمي آيد. اين زن محوري تفاوت ها، اشتراکات، تمايزها و تشابهاتي نيز با زنان حاشيه يي خود دارد.

    يکي از شگردهاي بيضايي، استفاده از نشانه ها متناسب با فضاي آثارش است. در اين فيلم هم تيتر يکي از روزنامه ها «پايان ساخت موسيقي چهره به چهره» بود که ما به ازاي واقعي دارد. به گمان من کارگردان از اين تيتر به عنوان يک نشانه در خدمت درونمايه فيلم بهره برده است. عوض شدن چهره هاي بازيگران در کار، ترسيم غلط روزنامه ها از چهره واقعي افراد و جريانات و چهره به چهره شدن رياکارانه از جمله تلقي هايي است که از ديدن اين نشانه در فيلم مي توان تلقي کرد.

    فضا هاي پرجمعيت در اکثر آثار اين هنرمند تئاتر و سينما نيز بسيار است. براي نمونه در نمايشنامه «خاطرات هنرپيشه نقش دوم زن» در يک خيابان شلوغ اتفاق مي افتد يا با همين فضا در نمايش «مجلس شبيه در ذکر مصائب استاد ماکان و همسرش مهندس رخشيد فرزين» و همين طور «سگ کشي» و... مواجه مي شويم که البته در هر مورد بستر موضوع و درونمايه جداگانه يي دارند. منشاء اين همه توجه به جمعيت کجاست؟ کيوسک تلفن و خيابان نيز در اکثر آثار اين نويسنده و کارگردان سرشناس از جمله «شايد وقتي ديگر» و همين فيلم، مرکز اتفاقات و پيش برنده قصه است. به گمان من اين فضا ها از شکل معمولي و ساده گذر کرده و مرکز ثقل دلهره و نا امني مي شوند. براي من تداعي کننده نوعي نا امني هستند که گاهي منشاء آن ترس از کشته شدن و گاهي ترس از خيانت و در اينجا ترس از اختلال در کار و... است. انگار که اين نا امني بر ذهن «بيضايي» مستولي است. به همين خاطر نا امني موجود در فضاي فيلم هاي بيضايي مرا در کابوس هايي واقعي فرو مي برد. کمااينکه فضاي کابوسي بر ساير آثار وي از جمله «غريبه و مه» به نوعي حاکم است.

    در پايان بايد گفت اگر «نيرم نيستاني» را از لحاظ رفتار انساني و همچنين تعهدي که به جامعه و کارش دارد، قرينه «بهرام بيضايي» بدانيم، انتخاب «هدايت هاشمي» گزينه مناسبي نيست. به گمان من شمايل او شبيه شمايل قدر، قاطع، باابهت و در عين حال فروتن «بيضايي» نيست هر چند موقعيت، ارزشمندي و سرنوشتي شبيه به هم دارند. به گمان من «محمد رضايي راد» انتخاب مناسب تري بود. البته اگر بپذيريم اين فيلم در برخي جاها حديث نفس خود بيضايي است که با سرنوشت و حديث نفس خيلي ها گره خورده است.


    اعتماد


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:11 pm

    نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی وقتی همه خوابیم

    نشست نقد و بررسی “وقتی همه خوابیم” با حضور بیضایی و بازیگران فیلم شامل مژده شمسایی، علیرضا جلالی‌تبار، هدایت هاشمی، محمدرضا درویشی، شقایق فراهانی و حسام نواب صفوی برگزار شد.
    کارگردان فیلم در ابتدای این نشست از عواملی که وی را در برابر “جوخه آتش” تنها نگذاشتتد سپاسگزاری کرد و در ادامه درباره ارتباط این فیلم و شرایط تولید “لبه پرتگاه” گفت: فیلمنامه را بعد از “لبه پرتگاه” نوشتم که درباره پشت صحنه “حاجی آقا آکتور سینما” اولین فیلم سینمای ایران بود. “وقتی همه خوابیم” امتداد اولین فیلم تاریخ سینمای ایران است.
    وی ادامه داد: این فیلم یک سه‌گانه است که “اعتراض” و “لبه پرتگاه” دو فیلم دیگر آن هستند. این سه‌گانه درباره فیلم ساختن در سینما است. فیلمنامه “اعتراض” را سال‌ها قبل نوشتم و دوست دارم روزی آن را بسازم. داستان درباره آذر شیوا و اعتراض او به اتفاقی است که باعث بسته شدن پرونده کاری این بازیگر شد.
    این کارگردان سینما در ادامه بیان کرد: سینمای فارسی و روشنفکرانه هر دو در آن دوران به آذر شیوا حمله کردند و فیلمسازی مانند من نمی‌تواند این اعتراض را فراموش کند. من برای ساختن “اعتراض” با شیوا صحبت کردم، اما او از فیلمنامه خوشش نیامد، چون خاطره خوبی از آن دوران نداشت.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:13 pm

    آخر خط

    یادداشت مسعود فراستی بر فیلم "وقتی همه خوابیم"
    مسعود فراستی

    13 بهمن 1387
    نمی‌دانم «وقتی همه خوابیم» فیلم برتری است یا «رئیس»؟ هر دو فیلم‌های پرت و پلا و هذیانی‌اند، متشنج، عقب‌مانده و ناتوان؛ حتی ناتوان از قصه‌گویی و چقدر بد که « وقتی همه خوابیم» تحت تأثیر سازنده «رئیس» است - هم در برخی دیالوگ‌ها، هم در آدم‌کشی ‌و بدمن‌ها هم در مثلاً دفاع از سینما. هر دو فیلم ادای سازندگان خود را درمی‌آورند و همه آدم‌هایشان که هیچ‌کدام شخصیتی ندارند، یک ادبیات دارند: ادبیات فیلم‌ساز.

    فیلم انتلکت‌های امروزی که دست دوم دیروزند، نوستالژی فیلمفارسی دارند و آرزوی گیشه.

    وقتی دیگر نشود پز انتلکت‌ دیروزی داد و با عبارت «نمی‌گذارند فیلم بسازم» دل خوش کرد و زنده ماند، چه کار باید کرد؟

    «وقتی همه خوابیم» آخر خط است. متأسفم.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:15 pm

    دو نگاه به فیلم "وقتی همه خوابیم " به کارگردانی بهرام بیضایی
    پس از گذشت ۸ سال از «سگ کشی» انتظارها به سر رسید و بالاخره فیلم جناب بهرام بیضایی را دیدیم. از ماه ها قبل که اخبار مربوط به تهیه و تولید فیلم را دنبال می کردیم، انتخاب چنین نامی برای این فیلم آن هم از سوی فردی چون بیضایی عجیب بود. «وقتی همه خوابیم» نامی بسیار رو و شعاری است که باطن آن را افشا می کند. اما روز شنبه و در اولین اکران فیلم در جشنواره فجر، متوجه شدیم که محتوا و ساختار فیلم هم مثل عنوان آن است.
    فیلم با رانندگی عصبی یک زن در خیابان های شمال تهران آغاز می شود.
    شخصیت های فیلم غیرواقعی و نپذیرفتنی هستند. گویی فیلم در دنیایی دیگر می گذرد.
    علی رغم این که فیلم کاملاً رئال است، اما در فضایی ذهنی و انتزاعی می گذرد. نه پولدارهایش واقعاً پولدارند و نه فقرایش در دنیای واقعی می زیند. مثلاً در یکی از صحنه ها وقتی شخصیت اصلی فیلم با ماشین مدل بالایش وارد یک منطقه فقیرنشین می شود، ابتدا چندین کودک به دنبال ماشین می دوند و در حالی که از اعماق وجود شگفت زده شده اند جیغ می کشند و سپس، بزرگسالان و کهنسالان هم با شیفتگی نارسیس وار جذب ماشین می شوند! گویی در عصر حجر زندگی می کنند و با این که اهل تهران هستند، تاکنون حتی یک ماشین پرزرق و برق و مدل بالا ندیده اند. باید از استاد بیضایی پرسید چطور باید چنین چیزی را باور کنیم؟
    در این که دیالوگ ها، میزانسن و بسیاری دیگر از عناصر فیلم تئاتری هستند هیچ شکی نیست. اما توجیه به این اشکال توسط استاد در جلسه پرسش و پاسخ فیلمش که هیچ تفاوتی بین دیالوگ و نحوه بازی گری تئاتری و سینمایی قائل نیست، جای بحث دارد. چون سینما و تئاتر، گرچه هر دو نمایشی هستند، اما دو زبان و رسانه متفاوت با مبانی متمایز هستند.
    در مورد تصنعی بودن فیلم هم حتماً جواب استاد این است که نخیر، واقعیت همین است و برای واقعی بودن نباید آدم های فیلم مثل اراذل و اوباش صحبت کنند!
    یعنی باز هم نگاه آمیخته با افراط و تفریط، بلای یک اثر هنری شد. یعنی هنرمند با تجربه و پیشکسوت ما نمی تواند برای آدم های فیلمش مثل مردم عادی دیالوگ بنویسد. به نظر او حرف زدن یا از سرخود شیفتگی و فخرفروشی است یا از سر ابتذال و در این میان زبان شیرین و صمیمانه مردم کوچه و بازار باطل است.
    به هر حال باید منتظر ماند و دید که در زمان اکران، مخاطبان از این فیلم تا چه حد استقبال می کنند. لابد آن موقع هم استاد بیضایی مردم را متهم خواهد کرد که ذائقه شان به فیلم های سبک و تجاری عادت کرده و فیلم او را نمی بینند. باید دید.

    آرش فهیم


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:16 pm

    مژده شمسايی، از همسرش بهرام بيضايی می گويد



    مژده شمسايی بازيگر و همسر بهرام بيضايی ، تا کنون علاوه بر نمايش های صحنه ای در دو فيلم بلند بيضايی به نام های سگ کشی و مسافران با او همکاری داشته است

    ۱۳۸۵/۱۰/۰۵
    کيانوش فريد
    شب بهرام بيضايی، يکی از شاخص ترين چهره های سينما و نمايش ايران به مناسبت شصت و هشتمين سال تولدش، روز سه شنبه پنجم دی ماه، به همت علی دهباشی سردبير مجله بخارا و با حضور بسياری از هنرمندان سرشناس در تالار بتهوون خانه هنرمندان ايران برگزار شد.

    در اين مراسم مژده شمسايی، بابک احمدی، مهدی هاشمی، محمود دولت آبادی، علی دهباشی، آيدين آغداشلو و بهروز غريب پور از بهرام بيضايی فيلمساز، نمايشنامه نويس، پژوهشگر و هنرمندی که بيش از پنج دهه در حوزه ادبيات نمايشی ايران تاثيرگذار بوده است سخن گفتند.

    مژده شمسايی بازيگر و همسر بهرام بيضايی ، که تاکنون علاوه بر نمايش های صحنه ای در دو فيلم بلند بيضايی به نام های سگ کشی و مسافران با او همکاری داشته است، ساعاتی قبل از شروع اين مراسم در گفت و گويی با راديو فردا درباره بهرام بيضايی گفت:« من تولد بهرام بيضايی، کسی که همه عمر خود را صرف فرهنگ وهنر کشورش کرده است اول به دوستداران فرهنگ وهنر ايران و بعد به فرزاندانش نيلوفر، نگار، نياسان وخودم تبريک می گويم.»

    يک بار از او پرسيدم اگر می توانستی از زمان عبور کنی وبه گذشته بروی، دوست داشتی چه کارکنی و يا چه کسی را ببينی؟ بيضايی فکری کرد و در پاسخ گفت دوست داشتم ساعاتی را با فردوسی همنشين شوم و با او صحبت کنم.
    مژده شمسايی


    خانم شمسايی افزود: «صبحت درباره بيضايی به خاطر عاطفه خيلی زيادی که به او و کارهايش دارم برای من سخت است و به همين خاطر شايد منتقد منصفی نباشم، اما آنچه بيضايی انجام داده و کارنامه ای که پيش روی ما گذاشته است، چيز کمی نيست؛ از پژوهش، فيلمنامه، نمايشنامه، تحقيق و مقاله و همين طور فيلم نامه ها و نمايشنامه هايی که متاسفانه نتوانسته است اجرا کند و هر کدام تجربه بزرگی بوده که ما از دست داده ايم.»

    محمود دولت آبادی و بهرام بیضایی در شب تولد بیضایی


    مژده شمسايی در ادامه گفت:« بيضايی همان طور که خودش گفته کارهاش هميشه عکس العملی بوده به محيطی که در آن زندگی می کرده و ذهن جست وجوگرش هميشه به دنبال پرسش هايی بوده که متاسفانه هميشه بی پاسخ بوده چه در کودکی و حتی بعدها در دانشگاه و اجتماع و همين باعث شده که خودش به دنبال اين جواب ها برود.»

    وی افزود:« نتيجه همه اينها، همين مجموعه پژوهش و مقالات ، نمايشنامه ها و فيلمنامه های او است که به هر کدام از آنها که نگاه کنيم می بينيم نگاه جديدی به تاريخ و اسطوره دارد که تجربه بزرگی است برای ما که در جامعه ای زندگی می کنيم که رو به مصرف گرايی دارد و تعقل کم کم دارد جای خودش را از دست می دهد.»

    مژده شمسايی در گفت و گو با راديو فردا اظهار اميدواری کرد که بيضايی بتواند کارهای بيشتری را انجام دهد.

    ا و درباره کار آخر بهرام بيضايی گفت:« آخرين کار بهرام بيضايی کاری است که روی ريشه يابی درخت کهن انجام داده است. اين کار قبلا چاپ شده است و در حال حاضر دنباله آن را انجام می دهد و قرار است مجموعه کامل اين اثر به زودی منتشر شود.»

    خانم شمسايی درباره تجربه ی همکاريش با بهرام بيضايی گفت:« يک کمال گرايی در کار بيضايی وجود دارد که شايد بتوانم بگويم که آرزوی هر کسی هست که يک تجربه کاری با او داشته باشد.»

    به گفته اين بازيگر، کار با بيضايی هم می تواند جنبه مثبت داشته باشد هم جنبه منفی، زيرا نگاه او هم در تئاتر و هم در سينما نگاه متفاوتی است و آدم در کار با او با جهان ديگری روبه رو می شود.

    او گفت :« کار کردن با بيضايی برای هر کسی می تواند يک نقطه عطف به حساب بيايد:»


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:19 pm

    نشست با بیضایی در دانشگاه تهران



    آفتاب: بهرام بیضایی گفت: «فیلم «وقتی همه خوابیم» در نقد سینما نیست، بلکه شرایط سینما را نشان می‌دهد بدون این‌ که قضاوتی انجام داده باشد».

    به گزارش سرویس هنری آفتاب، این فیلمساز ایرانی که عصر روز گذشته سه‌شنبه 20اسفندماه ـ پس از سالها در جمع دانشجویان دانشگاه تهران سخن می‌گفت، با بیان این‌ مطلب ادامه داد: «معلم بنده عبید زاکانی است. ما ملت تیزهوشی هستیم و نباید اجازه بدهیم، سینمایی که با کندی‌اش ما را عقب نگه می‌دارد به‌عنوان جریان اصلی سینما قلمداد شود، بلکه باید بگذاریم سینما ذهن ما را به حرکت وادارد».

    بیضایی اضافه کرد: «در تئاتر و سینما مکث معنایی ندارد، چرا که مکث مرده است. هرچند که گاهی از این مکث به‌عنوان نوعی گفتن و نگفتن یا نوعی بازی استفاده می‌کنیم».

    او با اشاره به نخستین فیلم‌های سینمای ایران اضافه کرد: «در سینمای ما همه چیز خیلی کند پیش می‌رود. نخستین فیلم‌های اولیه وطنی، آدم‌ها را بسیار ابله جلوه می‌کردند و اصولا فیلم‌های بسیاری در ستایش حماقت ساخته‌ایم. درحالی که واقعیت این است که ما ملت بسیار تیز‌هوشی هستیم و من این همه خلع‌ خرد را که در طول تاریخ داشته‌ایم، دوست ندارم».

    او در پاسخ به پرسش یکی از دانشجویان مبنی‌بر این‌که پیش از این هم فیلم‌هایی درباره‌ی سینما ساخته شده است عنوان کرد: «اصلا نگفته‌ام که نخستین فیلم را درباره‌ی سینما ساخته‌ام، زیرا نخستین فیلمی که در سینمای ایران ساخته شده است، «حاجی آقا اکتور سینما»، درباره‌ی سینماست و من در جایی نسبت به این فیلم ادای احترام کرده‌ام».

    او در پاسخ به پرسش دیگری مبنی‌ بر عدم پرداختن به مقوله‌ی سانسور در فیلم جدید‌ش یادآور شد: «یک فیلم نمی‌تواند درباره‌ی همه چیز صحبت کند. سانسور بحث بسیار طولانی و پیچیده‌ای است و اگر می‌خواستم به این مقوله بپردازم، اصلا اجازه‌ی ساختن این فیلم را پیدا نمی‌کردم. اما بعد از سال‌ها بیکاری و انتظار می‌خواستم حتما فیلمم را بسازم. من سبک و اندیشه‌ی خود را دارم و دستگاه رسمی سینما هم همین طور. به‌طور تصادفی دراین فیلم کمی به من فرصت داده شد که به این موضوع بپردازم، هرچند که پیش از این هم دو فیلمنامه‌ی «اعتراض» و «لبه پرتگاه» را درباره‌ی سینما نوشته بودم».

    بیضایی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی‌بر شرافت‌مند ‌نشان دادن تئاتر در مقابل سینما در فیلم‌اش عنوان کرد: «در این فیلم هیچ‌جا کلمه شرافت را به کار نبرده‌ام و اصولا صحبت سالم‌بودن یک عرصه و ناسالم‌بودن دیگری در میان نیست. موضوع این است که اگر قهرمان فیلم به کار دیگری آویزان نمی‌شد، فرو می‌ریخت. درحالی که نیمی از وجودش درگیر شخصیتی است که در او نیمه تمام مانده، به حوزه‌ی اولیه کار خود که تئاتر است باز می‌گردد».

    کارگردان «سگ‌کشی» متذکر شد: «این فیلم تنها درباره سینما نیست. سینما بخشی از جامعه است و این فیلم مسائلی را مطرح می‌کند که می‌تواند در تمام بخش‌های جامعه‌ ما رخ بدهد».

    او در ادامه درباره‌ نمادین‌بودن حضور پاسبان در فیلم‌اش توضیح داد: «جامعه ما به‌طور معمول برای مسائل بسیار کوچک قانون را رعایت می‌کند، اما در مقابل مسائل بزرگ‌تر سکوت می‌کند. ما در جامعه‌ای حمله‌ور زندگی می‌کنیم، گویی همیشه کارهایمان را در جنگی انجام می‌دهیم. این فیلم نشانگر فشاری است که از بیرون به اعصاب ما وارد می‌شود و نشانگر شرایط مردم در شهری است که از تضاد‌ها اشباع شده است».

    بیضایی سپس درباره‌ پرداختن به مشکلات شخصی‌اش در این فیلم مطرح کرد: «ازاولین فیلم‌های بلند و کوتاهی که ساختم با این مشکلات روبه‌رو بودم و اصولا ورود من با سینما همراه با اعتراض بازیگر بزرگ آن زمان، آذر شیوا همراه بود. فیلم‌نامه‌ی «لبه پرتگاه» یکی از بی‌شمار تجربه‌های ناکام من است».

    کارگردان «مسافران» درباره‌ی رابطه‌ی دیالوگ‌ فیلم‌هایش با واقعیت و زندگی روزمره توضیح داد: «واقعیت دو چیز است، اولا بسیار کسالت‌آور است و دیگر آنکه بسیار دست‌نیافتنی و صدمه‌پذیر است. نشان دادن صرف واقعیت نه‌تنها بسیار کسالت‌بار است که حتی در سینمای مستند هم غیر ممکن است. زیرا زاویه‌ی دوربین و همه چیز‌های دیگر ما را از واقعیت صرف دور می‌کند. علاوه بر آن در نبود آزادی چگونه می‌توانیم از واقعیت سخن بگوییم».

    این فیلمساز ایران در پاسخ به پرسش دیگری درباره‌ی میزانسن‌های فیلم‌هایش تصریح کرد: «هیچ میزانسنی نیست که روی پیشانی‌اش سینمایی یا تئاتری نوشته شده باشد و نوع بازی‌ها هم به همین صورت است. فیلم‌ها برحسب سبک‌شان از میزانسن‌ها یا بازی‌های خاص استفاده می‌کنند و این تعاریف از مجلات سینمایی را نپذیرید. من سینمایی را دوست دارم که در آن اتلاف‌ وقت و میزانسن‌ بیهوده وجود ندارد، بنابراین وقت را فشرده می‌کنم. علاوه بر این تعریفی برای دیالوگ عادی و واقعی ندارم، مردم در صنف‌های گوناگون به زبان‌های مختلفی سخن می‌گویند».

    کارگردان «شاید وقتی دیگر» در پاسخ به پرسشی مبنی بر این‌که فیلم تماشاگر را فریب می‌دهد توضیح داد: «شیوه‌ داستان‌گویی فیلم چنین است. اگر فریب است، فریب شرافت‌مندانه‌ای است. فیلم از جایی شروع می‌شود که ما وسط ماجرا هستیم و بعد متوجه بُعد دوم و ابعاد دیگر می‌شویم. این نوعی شیوه است که پیش از این هم در فیلمنامه‌ی «فیلم در فیلم» از آن استفاده کرده بودم».

    بهرام بیضایی توضیح داد: «پایان فیلم را خودویرانی نمی‌بینم. سه شخصیت اصلی فیلم در پایان هریک سرگرم کاری می‌شوند. هرچند این شرایط آنها را دوپاره می‌کند، اما امید به شکل نامحسوسی در آنان وجود دارد».

    این فیلمساز ایرانی در پاسخ به پرسش یکی از دانشجوان مبنی‌بر نوع تماشاگران «وقتی همه خوابیم» هم مطرح کرد: «فیلم‌ها تماشاگران خود را تغییر می‌دهند. زمانی که «رگبار» را ساختم با قواعد مرسوم آن زمان کاملا متفاوت بود، اما درگذشت زمان این فیلم معنا و مفهوم و تماشاگران دیگری یافته است. تماشاگران فیلم نخستین کسانی نیستند که آن را می‌بینند، خوشبختانه فیلم در قیاس با تئاتر ماندگارتر است و در طول زمان تماشاگران متفاوتی پیدا می‌کند».

    او درباره برخورد منفی منتقدان سینما در جشنواره‌ی فیلم فجر عنوان کرد: «دسته‌ای از منتقدان اینگونه برخورد کردند. من نمی‌گویم برای چه کسانی فیلم می‌سازم. مردم عادی خیلی ساده‌تر با فیلم برخورد می‌کنند و دریکی از نمایش‌های فیلم که برای مردم عادی بود، برخورد آنان را بهتر از دیگران دیدم. نمی‌توان نظر مردم عادی را پیش‌بینی کرد و تعریفی برای سینمای بدنه داد. هم‌چنان که در فیلم «سگ‌کشی» تماشاگران احساس می‌کردند، فیلم به آنها احترام گذاشته و به موضوعی پرداخته که تا به‌حال به آن نیندیشیده‌اند و این چنین بود که فیلم پرفروش‌ترین اثر سال شد».

    بهرام بیضایی در پاسخ به یکی دیگر از دانشجویان درباره‌ی ساخت فیلم‌های «دیباچه نوین شاهنامه» و «یک داستان واقعی» توضیح داد: «اجازه‌ی ساخت «دیباچه نوین شاهنامه» را ندادند و این درحالی بود که هزاره‌ فردوسی در حال برگزاری بود و همه دنیا درباره‌ی او سخن می‌گفتند. اما به من گفته شد که ساخت این فیلم بلوایی به‌پا می‌کند. اگر اجازه ساخت آن را گرفتید و تهیه‌کننده‌ای برای آن پیدا کردید حتما آن را می‌سازم! ضمن این‌که ساخت «یک داستان واقعی» هم از آرزو‌های من است».

    این فیلمساز ایرانی در پاسخ به پرسش یکی از دانشجویان مبنی‌بر این‌که چرا در فیلم‌هایتان از بازیگران چهره استفاده می‌کنید و با دانشجویان کار نمی‌کنید توضیح داد: «اصولا به این متهم هستم که چرا در فیلم‌هایم از بازیگران چهره استفاده نمی‌کنم و یکی از دلایل ساخته نشدن فیلم قبلی‌ام همین است. علاوه بر این دانشجویان سنشان کم است و به درد بسیاری از نقش‌ها نمی‌خورند. فیلم‌هایم را با بازیگران شناخته‌نشده ساخته‌ام و از اولین فیلمم تنها به‌دنبال یافتن بازیگر مناسب بودم. البته طبیعی است که نمی‌توان از تمام مردم آزمون بازیگری گرفت».

    او در ادامه درباره‌ جنبه‌های شاعرانه‌ فیلم‌اش خاطرنشان کرد: «خوشحالم یک نفر به این موضوع توجه کرد. که فیلم می‌تواند وجه شعر‌گونه داشته باشد. در خانواده‌ ما شاعران بسیاری بودند و اصولا ما بچه‌ شعریم و پدرانمان «سعدی» و «حافظ» هستند».

    بیضایی خاطرنشان کرد: «اولین قصه‌گوی زندگی‌ام مادر‌بزرگم بود و ساختار این فیلم‌ هم بسیار «هزارویک شبی »است. علاوه بر این یکی از عشق‌های زندگی‌ام «تعزیه» است، به معنا و مفهوم آنچه که ساختاری و نمایشی است».

    وقتی که خیلی نوجوان بودم دوست‌داشتم سینما را بفهمم و فیلم ببینم. اما امکان فیلم دیدن خیلی کم بود. کمی که بزرگتر شدم تعزیه را شناختم و تئاتر را بسیار دوست می‌داشتم. بنابراین شروع به نوشتن نمایشنامه کردم».

    او در پاسخ به دانشجوی سوریه‌ای که از بیضایی می‌خواست تفاوت فیلمنامه و نمایشنامه‌ را توضیح بدهد گفت: «بسیار خوشحالم که یک دانشجوی سوریه‌ای می‌تواند به فارسی بنویسد و خوشحالم که چند نمایشنامه‌ بنده به عربی ترجمه شده است. اما اجازه بدهید درباره‌ی فرق فیلمنامه و نمایشنامه سخنی نگویم، چون جلسه به کلاس درس تبدیل می‌شود و من از سال 60 به بعد اجازه‌ تدریس ندارم و استاد دانشگاه نیستم. البته اصراری ندارم که کسی این موضوع را به یاد داشته باشد که من دراین دانشگاه تدریس کردم ولی بدم نمی‌آید پرونده‌ام را بدهند. چون هیچ یک از مدارک تحصیلی‌ام را به من بر نگرداندند و اگر بخواهم در جایی شغلی بگیرم، دچار مشکل می‌شوم»!

    نویسنده فیلمنامه «طومار شیخ‌شرزین» در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر مسوولیت روشن‌فکری یادآور شد: «تعهد چیزی نیست که درباره‌اش سخن بگوییم، در عمل یا آن را داریم یا نه. تعهد حدود دارد من در قلمروی فرهنگ سخن می‌گویم و مسلسل ندارم. ممکن است ساعت‌ها درباره‌ی کندن درختان کهن‌سال سخن بگویم و این تعهد من است، به‌ویژه در جامعه‌ای که دو سه نسل پیش از ما، همه رعیت بوده‌ایم و حالا نه احترام آب نگه می‌داریم و نه درخت را».

    بیضایی درباره دلیل انتخاب حسام نواب‌صفوی در فیلم «وقتی همه خوابیم» عنوان کرد: «هنگام نگارش فیلمنامه چهار بازیگر برایم مشخص بودند. درباره‌ تنها کسی که مطلقا فکر نمی‌کردم، شقایق فراهانی بود که او را از بچگی‌اش می‌شناختم و بسیار با استعداد است. می‌خواستم برای این نقش کسی را انتخاب کنم که نخستین بازی‌اش را انجام بدهد، هرچند که می‌دانستم در حق این آدم ظلم می‌شود، اما کسی را پیدا نکردم و شقایق خودش داوطلب شد. خطرات این نقش را برایش توضیح دادم . او و حسام نواب‌صفوی بسیار قابل احترام‌ هستند، آنها گفتند این فیلم حرف دل ماست و می‌خواهیم در آن حضور داشته باشیم».

    بیضایی درباره‌ی نام فیلم هم گفت: «اسمی نداشتم و چون می‌خواستم فیلمنامه را برای تصویب بدهم، نمی‌دانم به چه دلیلی این اسم را انتخاب کردم که به اسم فیلم دیگری هم شباهت داشت».

    بیضایی دراین نشست در پاسخ به پرسش دیگری مبنی‌بر جداسازی نام مژده شمسایی در عنوان‌بندی این فیلم گفت: «این احترام به بازیگری است که یک بار ده سال و زمان دیگری هشت سال صبر کرد تا نقشی عقب‌تر از نقش‌های قبلی‌اش بازی نکرده باشد».

    فیلم وقتی همه‌خوابیم شامگاه گذشته در دو سانس 16 و 20 در باشگاه دانشجویی دانشگاه تهران به نمایش درآمد و دانشجویان فیلم را دیدند.

    در فاصله‌ بین دو نمایش فیلم جلسه پرسش و پاسخ با حضور پرتعداد دانشجویان رشته‌های گوناگون برگزار شد.

    بسیاری از دانشجویان از حضور بهرام بیضایی در دانشگاه تهران ابراز شادمانی کردند.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:19 pm

    نگاهی به وقتی همه خوابیم

    “وقتی همه خوابیم” عنوان زیرکانه‌ایست که استاد بهرام بیضایی بعد از ساخته نشدن “لبهٔ پرتگاه” انتخاب کرد، که با یک تیر دو نشان بزند: هم فیلمی ساخته باشد در بارهٔ شیوهٔ دشوار فیلم‌‌سازی در این روزگار و هم فیلمی ساخته باشد از فیلمنمامه‌ای شسته رفته که خود قصد داشته تا بسازد. فیلم تا سی دقیقهٔ ابتدایی فیلمی است بیضایی‌وار مثل سگ‌کشی با داستانی گیج‌کننده که سر در آوردن از آن کمی دشوار بود؛ ولی ناگهان با پشت صحنهٔ فیلم روبرو می‌شویم، پشت صحنه‌ای که جنگی نابرابر بین کارگردانی صاحب سبک و هنری با تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذارانی که جهت هر چه پرشدن بیشتر جیب‌شان به سینما روی کرده‌اند. از همین‌جا فیلم در فیلمی اتفاق می‌افتد بامزه، حضور سرمایه‌گذارانی که می‌خواهند فیلم کارگردان را با بازیگران تحمیلی خود به روندی بیاندازند که روند کنونی فیلم‌های پرت روزگار ماست. دو سرمایه‌گذار عمده، که تهیه‌کنندگان نیز سعی دارند تا کارگردان را مجاب به پذیرش آنان کنند، روند فیلم را تغییر داده و سرآخر کارگردان را با جوانی خام و نپخته تعویض می‌کنند و کارگردان سرگردان نیز به جمع بازیگران اخراجی‌اش می‌پیوندد. اما پایان داستان را بیضایی برایمان تعریف می‌کند، پایانی که در صورت کارگردانی کارگردان اصلی می‌توانستیم شاهدش باشیم. در کنار سینمای سوخته که شماره موبایل کاملی نیز روی آن نوشته شده است – و شاید شماره موبایل سرمایه‌گذاران فیلم یا کارگردان باشد! – خودکشی خود خواسته‌ای اتفاق می‌افتد که گویی خودکشی سینمای هنری و حرفه‌ای چون سینمای بیضایی است. با دیدن این فیلم یاد یکی از فیلم‌های دیگری افتادم که سه سال پیش توسط فریدون جیرانی ساخته شد و در آنجا نیز تهیه‌کنندگان به نوعی دیگر مورد حمله فیلمساز قرار گرفته بودند:ستاره جلد یک:‌ ستاره می‌شود. در همان زمان نیز نوشتم که جرات ساخت چنین فیلمی در همان برهه نیز هم قابل تقدیر و هم غیرقابل پخش بود. اتفاقی که افتاد هیچ‌گاه آن فیلم اکران نشد. فیلم بیضایی علاوه بر حمله به تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذاران، مطبوعات و اصناف سینمایی را نیز در فیلم مورد نوازش قرار داده است. مطبوعات سینمایی که بیشتر منتظر خبرهایی زرد هستند و به جای حل معضل و دفاع از یک بازیگر و یا کارگردان به پیچیده‌تر کردن موضوع می‌پردازند و اصنافی که به ندرت توانسته‌اند مثلا از حقوق پایمال شدهٔ یک بازیگر یا کارگردان دفاع کنند.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:20 pm

    وقتی همه خوابیم



    وقتی همه خوابیم معترض‌ترین فیلم استاد مسلم سینما، بهرام بیضائی، است. بیضائی در وقتی همه خوابیم به صریح‌ترین و سرکش‌ترین اعتراض‌ها بر پیکره سوخته و بی‌جان سینمای ایران می‌پردازد. این فیلمساز بزرگ بعد از اتفاقات تلخ لبه‌ی پرتگاه چنان بر آشفته شده است که به یکباره در وقتی همه خوابیم به اوج عصیان و پریشانی می‌رسد.

    وقتی همه خوابیم یک فیلم در فیلم است. فیلم بسیار جذاب و میخکوب کننده باداستان زنی که همسر و فرزندش را در تصادفی از دست داده و در قبال این موضوع احساس گناه می‌کند آغاز می‌شود. بیضائی با هنرمندی داستان فیلم را تا اوج روایت می‌کند. در اوج داستان به یکباره تماشاگر متوجه می‌شود تمام مدت بازی بازیگران در یک فیلم را می‌دیده است. فیلم از این زمان به بعد دو قصه موازی که به طور کامل در هم تنیده و هرکدام مکمل دیگری است را می‌بیند. بیضائی آشکارا به حضور ابتذال در سینمای کشور پرداخته و با خشم هر چه تمام‌تر به اعتراض علیه افراد نوکیسه و غالب‌شدن پول به هرگونه هنر و تفکری در سینما می‌پردازد. وی با صراحتی عجیب به تمام روابط حاکم بر سینما پرداخته و سینمای ایران را «سینمای سوخته» معرفی می‌کند. فیلمسازی که فیلمش را مستحکم پیش می‌برد به یکباره به بهانه تازه کار بودن هنرپیشه نقش اول مجبور به تعویضش با سوپراستار مطرح سینما می‌شود. عکس همین موضوع برای هنریشه زن فیلم نیز اتفاق افتاده و هنرپیشه زن مطرح فیلم با بازیگری تازه کار تعویض می‌شود. و در پایان کارگردان اثر که مشاهده می‌کند اثر سینمائی‌اش به ابتذال کشیده شده از کار دست می‌کشد. و چه جالب که تمامی این‌ اتفاقات در قالب قراردادهای یک‌جانبه (بخوانید ترکمن‌چای) بین تهیه‌کننده و عوامل رخ‌ ‌می‌دهند. قصه تلخ بیضائی از روابط موجود در سینمای ایران مخاطب را دچار درد عجیبی می‌کند. بیضائی به نشریات سینمائی نیز رحم نکرده و با تاختن به آنها نشان می‌دهد در حالی‌که مافیای بزرگ سینما به مانند هیولائی درونی در حال بلعیدن پیکره نیمه‌جان سینماست، نشریات سینمائی به زدن تیترهای زرد و حاشیه‌ای بدون کوچکترین نگرشی به بطن مشغول هستند.

    همانطور که عنوان شد فیلم "وقتی همه خوابیم" فیلم تلخ و صریحی است. اوج صراحت و تلخی فیلم را در پایان‌ درخشان اثر می‌توانیم ببینیم. زمانی‌که چکامه به عنوان نمادی از سینما جلوی «سینمای سوخته ... این ملک به فروش می‌رسد» مورد تهاجم قرار گرفته و صرفن تعدادی معتاد که هیچ‌کاری از دستشان بر نمی‌آید از «سینمای سوخته» خارج می‌شوند. این را بیضائی موقعیت فعلی سینمای ایران می‌داند.

    بیضائی برای اولین بار ذهن مخاطب را از ابتذالی که در ذهنش دارد که همان روابط آزاد ستاره‌هاست خارج می‌کند. او با نمایش خانواده سالم و استوار و روابط کاری دوستانه عوامل هنری فیلم، ابتذال را صرفن در حضور افرادی خارج از پیکره سینما که به صرف داشتن پول برای شهرت وارد آن می‌شوند، می‌داند.

    وقتی همه خوابیم صریح‌ترین فیلم بیضائی است. ولی در این فیلم نیز نشانه‌های سایر آثار این استاد بزرگ سینما را می‌توان یافت. دیالگ‌های کوتاه و قدرتمند که به مانند تیری شلیک می‌شوند، بازی رو به دوربین‌، حرکت و چرخش دوربین با بازیگر، فصل‌های بلند، تعلیق‌های هیچکاک‌وار و نقش محوری زن که در بیشتر آثار این استاد مسلم سینما دیده می‌شود، در این فیلم حضور دارند.

    بازی‌های درخشان با حضور پررنگ بازیگران تئاتر، فیلمبرداری عالی رفیعی جم، طراحی صحنه خلاقانه و هوشمندانه، تدوین درخشان و ... فرم فیلم را در فرم در حد اعلاء قرار داده که با حضور فیلمساز مؤلفی به مانند بیضائی غیر از این نیز انتظار نمی‌رفت.



    فیلم "وقتی همه خوابیم" شکوائیه تلخی است. شاید تنها روزنه امید اثر در ادای احترام فیلمساز به تئاتر دیده شود. از دید فیلمساز تئاتر همچنان به دور از ابتذال سینما به حیات خود ادامه داده و فکر و هنر بر اقتصاد غالب بوده و فضای امن‌تری برای ارائه است. در حالی‌که سینمای ایران به «سینمای سوخته» تبدیل شده و بر بالای همین سینمای سوخته زده شده «این ملک به فروش می‌رسد» ساخته بهرام بیضائی کمتر از ده‌درصد اخراجی‌های 2 مخاطب دارد؛ «وقتی همه خوابیم».


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:20 pm

    نگاهی به فیلم وقتی همه خوابیم

    وقتی که گریزی از شعار دادن نیست

    الهام طهماسبی



    «وقتی همه خوابیم» آخرین ساخته بیضایی که نمایش‌اش در جشنواره فیلم فجر، حرف و حدیث‌ها و نظرات متناقضی را به‌دنبال داشت، بیانیه‌ای علیه مشکلاتی است که بر سر راه فیلمسازی وجود دارد.

    مضمون اصلی فیلم، گلایه‌ها و تنگناهای فیلمسازی از نگاه بیضایی است؛ چیزهایی که شاید دلیل کم رنگ بودن حضور این کارگردان قدیمی در سینماست.

    فضای نزدیک به تئاتر در میزانسن، دیالوگ و بازیگری‌های این فیلم بیش از آنکه به قول عده‌ای سبک کار بیضایی و امضای او در فیلم‌هایش محسوب شود، شاید حاصل سال‌ها دوری این استاد کهنه‌کار از سینما و ارتباط بیشتر او با دنیای تئاتر است؛ فضایی که باعث می‌شود لحن بیانیه مانند فیلم بیشتر به چشم بیاید(میزانسن‌هایی که در اغلب کارهای بیضایی حتی مسافران هم دیده می‌شود)؛ هرچند این موضوع را نمی‌توان نادیده گرفت که این فرم در کارهای بیضایی همیشه حضور دارد و تبدیل به مولفه کارهای او شده است و شاید ساختاری است که آگاهانه توسط او به کار گرفته می‌شود.

    البته در وقتی همه خوابیم، به‌علت ساختار روایی و بازی‌دربازی بودن داستان، این فرم بازیگری تا حدی به کمک فیلم آمده، مثلا مژده شمسایی در فیلمی که در حال ساخته شدن است نقش زنی را دارد که شوهر و فرزندش در تصادفی کشته شده‌اند. در لحظاتی که ایفاگر این نقش است، بازی‌های اغراق شده‌تری دارد و وقتی که با کات کارگردان از نقش خارج می‌شود، فرم بازی‌‌اش طبیعی و متعادل است. این تفاوت تا حدی به جداسازی این دو فضا در فیلم کمک می‌کند.

    وقتی همه خوابیم کنایه‌ای به اهالی سینماست که در مقابل بسیاری از تغییرات ناخواسته‌ای که در جهت پرفروش شدن فیلم‌ها انجام می‌شود، انگار خواب هستند و سهل‌گیرانه سکوت کرده‌اند. بیضایی در این فیلم می‌خواهد تمام گله‌هایش را یک جا و در حجم زمانی یک فیلم بگوید، به همین دلیل فیلم به شکوائیه محض از فضای سینمای امروز ایران تبدیل شده است. گله از سبک‌شمردن کار فرهنگی و طعنه به فیلمسازانی که با سکوت در برابر خواسته‌های تهیه‌کننده یا به عبارت بهتر در این فیلم، سرمایه‌گذار فیلم، سکوت می‌کنند. موج کاذب ستاره‌سازی‌ و ستاره سالاری و ترجیح‌دادن اقوام تهیه‌کننده به جای بازیگران حرفه‌ای و عوامل اصلی فیلم و بی‌ارزش شمردن هرنوع سینمایی به جز سینمای گیشه، کلیت فیلم وقتی همه خوابیم را می‌سازد.

    اما آنچه این فیلم، سگ‌کشی و سایر فیلم‌های بیضایی و در مجموع سینمای او را از سایر فیلمسازان متمایز می‌کند، تسلط او به‌عنوان کارگردانی حرفه‌ای بر تکنیک‌ها و فنون سینمایی است و صرف‌نظر از کنایه‌هایی که به حضور رنگی از تئاتر در کارهای او می‌پردازند، بیضایی یکی از معدود کارگردان‌های سینمای ایران است که تسلط بی‌چون و چرای او را بر اصول صحیح کارگردانی نمی‌توان نادیده گرفت. استفاده از تکنیک‌های درست سینمایی و فیلمسازی و آگاهی به این اصول چیزی است که در فیلم‌های ایرانی اغلب کم رنگ است.

    اما صرف‌نظر از محتوا، فیلم‌های بیضایی و فیلم اخیر او- وقتی همه خوابیم- بر مبنای اصول صحیح کارگردانی و دکوپاژی دقیق و حساب شده ساخته شده‌اند. دکوپاژ عالی فیلم‌های بیضایی نکته‌ای غیرقابل انکار در تمام فیلم‌های اوست که در ساختار این فیلم‌ها به وضوح دیده می‌شود.

    بیضایی در وقتی همه خوابیم، دل ‌پری از سرمایه‌مداری در سینما دارد اما اشکال اینجاست که کم فیلم می‌سازد و وقتی پس از سال‌ها فیلم می‌سازد، می‌خواهد همه حرف‌ها و دلخوری‌هایش را هر چند جسورانه اما در محدوده زمانی یک فیلم بگوید و همین می‌شود که فیلم می‌خواهد هزاران حرف و گله را در مدتی کم و پر فشار بگوید و در نتیجه در جاهایی دست به دامن نماد‌پردازی‌های شعاری در تصویر (مثل نشان دادن سردر سینمایی قدیمی که زیر آن چکامه کشته می‌شود) و یا استفاده از دیالوگ‌های شعاری می‌شود. شاید اگر بیضایی به‌عنوان کارگردانی کهنه کار، با مهارت و تسلط تکنیکی بسیاری که بر کار خود دارد، در فاصله سگ کشی و این فیلم، مجال ساختن فیلم‌های دیگری داشت، مجبور نبود تمام کلیت درام در یک فیلم را به شکوائیه‌های بسیار در هر لحظه فیلم تبدیل کند.

    فیلم با ضرباهنگ خوبی، با ماجرای زنی شروع می‌شود که شوهر و فرزندش در یک تصادف کشته شده‌اند. این ریتم خوب تا نیم ساعت اول فیلم کاملا حفظ می‌شود اما با شکست روایت و روشن شدن بازی در بازی بودن فیلم و اینکه زن، بازیگری در حال بازی در یک فیلم است، ریتم شکسته می‌شود. از نقطه‌ای که می‌فهمیم با یک فیلم در فیلم مواجهیم و وقتی همه خوابیم قرار است روایتی بر فیلمسازی باشد نه راوی داستان یک فیلم (ماجرایی که مخاطب را درگیر می‌کند و با کشمکش‌های خوبی در درام پیش می‌رود ) ریتم افت می‌کند و از فضای اولیه خارج می‌شویم. با تغییر بازیگران فیلمی که در دل فیلم وقتی همه خوابیم در حال ساخت است و ما روند ساخت آن را می‌بینیم، حال و هوای کار تغییر کرده و فیلم به ورطه کشداری می‌افتد.

    در تسلسلی ناامیدانه و تا حدی اغراق آمیز که شاید به قول بیضایی در این فیلم، ذات فیلمسازی‌ در سینمای امروز ایران است، مدام عوامل فیلم به سلیقه و خواست تهیه‌کنندگان پدرسالار سینما تغییر می‌کنند و بیضایی تا آنجا پیش می‌رود که تهیه‌کننده کارگردان را هم کنار می‌گذارد و حاصل کار فیلمی می‌شود که ربطی به فیلم اصلی ندارد؛ فیلمی که تغییرات مدام و آشفتگی عوامل آنکه مدام عوض می‌شوند و هجویه‌ای که در آن علیه روند فیلمسازی شکل می‌گیرد، وقتی همه خوابیم را هم آشفته کرده است.

    حضور بازیگرانی مثل نواب صفوی و شقایق فراهانی در نقش‌هایی که در آنها به نابلد بودن و تحمیل آنها بر فضای فیلم تاکید می‌شود، می‌تواند به شکلی ناخودآگاه ذهن بیننده را به این سمت ببرد که آنها در مقایسه با بازیگران مقابل و در خارج از فیلم هم بی‌استعدادند و این حتی به قیمت بازی در فیلم بیضایی، کاری جسورانه است. فیلم به شکلی آرمان‌گرایانه که حاکی از عشق فیلمساز و دلبستگی او به سینما و فرهنگ است به پایان می‌رسد.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:24 pm

    گفتگویی جالب با بهرام بیضایی پیرامون آخرین فیلمش
    ایراسان/


    گيسو فغفوري

    بهرام بيضايي دلش نمي‌خواست گفت‌وگو كند. اين را به هر زباني كه فكرش را بكنيد گفته بود، اما در مقابل اصرارهاي ‏ما، كوتاه آمد تا يك روز بعدازظهر چند نفري به ديدارش برويم تا مثلا‌ درباره فيلمي كه پس از 8 سال ساخته است، ‏گفت‌وگو كنيم، اما باز هم مستقيم و غيرمستقيم از بي‌علا‌قه‌گي‌اش به گفت‌وگو سخن مي‌گفت و اين از جواب‌هايي كه به ‏پرسش‌هاي ما مي‌داد، نيز آشكار است.‏



    حرف هاي تازه بهرام بيضايي


    ‏"‏‎ ‎وقتي همه خوابيم" تازه‌ترين فيلم بيضايي در بخش بين‌الملل جشنواره روز به نمايش گذاشته شد، فيلمي كه پس از ‏فيلم نساخته اما پرحاشيه "لبه پرتگاه" ساخته شده است و در آنچه درباره اين فيلم شنيده بوديم، دنبال ربطي بين دو پروژه ‏مي‌گشتيم. بيضايي اما دوست نداشت در اين باره حرفي بزند و اين دو فيلم را فيلم‌هايي مستقل ارزيابي مي‌كرد، او ‏علا‌قه‌أي به حرف زدن درباره آدم‌ها هم نداشت و اگر ما هم اسمي را مطرح مي‌كرديم و چيزي مي‌گفت، براي چاپ ‏نشدن بود و ما هم سعي كرده‌ايم تا جايي كه ممكن است، آنچه را كه نمي‌خواست، چاپ نكنيم. ‏

    يك مقدار درباره فيلم توضيح دهيد، الا‌ن ديگر فكر كنم مي‌شود درباره فيلم صحبت كرد.
    درباره فيلم، من هيچ چيزي نمي‌دانم، فيلم بيايد روي پرده تا ببينيم ماجرا از چه قرار است.



    ما شنيديم فيلم "وقتي هم خوابيم" نگاهي انتقادي به سينما و پشت صحنه سينما دارد؟‏
    شما معمولا‌ فيلم را مي‌شنويد؟!‏

    نه منظورمان شنيده‌هاي حواشي فيلم است! بالا‌خره كار ما همين است، جزئيات و شنيده‌ها را از اطراف جمع ‏مي‌كنيم.
    پس شما به من بگوييد چه چيزي شنيده‌ايد! من ضبط‌صوت خودم را بگذارم، شما مثل اينكه بيشتر از من مي‌دانيد.‏

    آقاي بيضايي در مصاحبه قبلي‌تان و در فيلمنامه فيلم قبلي‌تان كه كار نشد، يك‌جور بحث درباره سينما و سلطه ‏سرمايه در سينما و بحث‌هايي مشابه را مطرح كرديد، آيا فيلم به اين بحث‌ها نزديك است؟ حالا‌ اگر نزديك هم نيست به ‏نظرم بحث مهمي است كه بازشدن آن خودبه‌خود در آستانه جشنواره خوب است. شما تنها كارگرداني نيستيد كه با اين ‏مساله مشكل دارد و تقريبا همه كارگردانان سينماي جدي اين معضل را دارند.‏
    فقط بگذاريد اين سوال را بپرسم، اين موضوع يعني فيلم ساختن درباره سينما كه ممنوع نيست؟ نه؟ گفتم شايد يك مشكلي ‏داشته باشد، چون همه مي‌پرسند كه شنيده‌ايم اين فيلم راجع به سينما است.‏

    آخر براي همه جالب است.‏
    عرض كنم، فرهنگ [هميشه] يكي از موضوع‌هاي من بوده است و سينما هم بخشي از فرهنگ است، بنابراين مي‌شود ‏راجع به آن حرف زد، من دقيقا هم نمي‌دانم درباره سينما است يا نه، ولي بعدا شما به من خواهيد گفت كه درباره ‏چيست... (بيضايي بعد از اين جملا‌ت، وقتي با تعجب يكي از مصاحبه‌كنندگان مواجه مي‌شود با لحن بامزه‌أي مي‌گويد: ‏شما اينجوري به من نگاه نكن)!‏

    چطور چنين فيلمنامه‌أي را براي ساخت انتخاب كرديد؟ خب هميشه فيلمنامه‌هايي داشته‌ايد كه علا‌قه‌مند به ‏ساخت آن بوده‌ايد، به نظر مي‌رسد اين فيلم "وقتي همه خوابيم" فيلمنامه‌أي بوده كه در شرايط فعلي امكان ساخت داشته ‏است، با توجه به اينكه 8 سال هم است كه فيلم نساخته‌ايد.‏
    اين كاملا‌ تصادفي است كه فيلم وقتي همه خوابيم ساخته شده است. يعني مي‌توانست ساخته نشود، مثل لبه پرتگاه، به ‏اضافه اينكه من پيش‌تر از اين هم فيلمي را درباره سينما ساخته‌ام... شما فيملنامه <فيلم در فيلم> را در نظر بگيريد. اين ‏فيلمنامه، فيلمنامه‌أي است كه من خيلي دلم مي‌خواهد آن را بسازم، ولي اين فيلمنامه نه شباهتي به وقتي همه خوابيم دارد ‏و نه به فيلم لبه پرتگاه.‏‎ ‎‏ چون حتي لبه پرتگاه و فيلم <وقتي همه خوابيم> خيلي به هم شبيه نيستند.

    ولي هر دو درباره سينما است و كارگردان هم يكي‌ است.‏
    سينما امكان برخورد تعدادي آدم با تفكرات و انديشه‌ها و سليقه‌هاي مختلف را مي‌دهد كه بايد جمع شوند و يك كار واحد ‏انجام دهند. اينكه هر كس خودش را بتواند رو كند يا هر كسي آشكار شود، اين در پشت صحنه همانقدر بيشتر است تا در ‏خود سينما.‏

    شما اگر فيلمنامه لبه پرتگاه را خوانده‌ايد بايد بدانيد كه هيچ شباهتي به آن ندارد... و يك فيلم ديگر است، فيلمي براي ‏خودش. ممكن است بعدا من فيلمنامه "فيلم در فيلم" را بسازم البته اگر اصلا‌ [بتوانم] فيلم بسازم...
    منظورم اين است كه يك بازيگر در جلوي دوربين يك چيزي را بازي مي‌كند، ولي در پشت صحنه است كه ممكن است ‏خودش را نشان دهد. بنابراين نه فقط بازيگر، حتي آدم‌هاي ديگر هم، افرادي با يك ديدگاه‌ها و شرايط اجتماعي مختلفي ‏جمع مي‌شوند كه يك كار انجام دهند و برخوردها و... باعث مي‌شود چيزهايي ببينيم كه با ديدن يك فيلم نمي‌بينيم.

    اين تصور وجود دارد كه فيلم <وقتي همه خوابيم> فيلم جنجالي خواهد بود. فيلمي كه شما درباره سينما ‏مي‌سازيد خيلي جنجالي مي‌شود...
    نه به خدا، اين فيلم اصلا‌ جنجالي نيست، فيلم خيلي بي‌سروصدا و مظلومي است... شما لبه پرتگاه را خوانديد چنين ‏تصوري داشتيد؟

    ما وقتي لبه پرتگاه را خوانديم اعتقاد داشتيم كه اين فيلمنامه نگاهي انتقادي به وضعيت پشت صحنه سينما ‏دارد. شما در آن فيلمنامه داريد شرايطي را توصيف مي‌كنيد، ولي اين انتقاد از آن به يك دليلي درمي‌آيد كه ما از آن ‏توصيف، خودمان به يك چيزي مي‌رسيم كه آن انتقاد است. شما احتمالا‌ اين تصميم را نمي‌گيريد كه اين انتقاد را مطرح ‏كنيد ولي بالا‌خره شرايط را واقعي توصيف مي‌كنيد كه ما از آن متوجه آسيب‌هايي مي‌شويم.
    من فقط مي‌توانم تا اينجا را بگويم. من سعي مي‌كنم واقعي توصيف كنم.

    آقاي بيضايي، اين فيلم درباره رابطه كاري قشر محدودي است، آيا فكر مي‌كنيد با عموم مردم ارتباط برقرار ‏كند؟
    هر شغلي همين‌طور است، پزشكان هم همين‌طور هستند، وقتي شما درباره پزشكان فيلمي مي‌سازيد ممكن است همه ‏مخاطبان را دربر گيرد. اين استنباط شايد بايد تعريفش مقداري تغيير كند. مثلا‌ فيلم خيلي دور، خيلي نزديك، درباره يك ‏پزشك است كه پسرش يك ستاره‌شناس است، چند نفر از مردم ايران ستاره‌شناس هستند و... مردم يا سينما را دوست ‏دارند يا از آن متنفرند پس به همه مربوط است. دسته سومي وجود ندارد، اگر هم وجود داشته باشد باز هم به آنها مربوط ‏است.

    تا به اينجا كه فيلم مشكلي نداشته است؟
    نه، مشكلي نداشته است و ان‌شاءالله هم نخواهد داشت.

    در مورد انتخاب بازيگران فيلم هم مقداري توضيح دهيد، چون در فيلم قبلي‌تان از ستاره‌ها استفاده كرديد، در ‏اين فيلم از هنرپيشه‌هاي ديگر استفاده كرده‌ايد كه چندان ستاره نيستند ولي به هر حال تئاتري هستند... يا بازيگراني مثل ‏شقايق فراهاني و حسام نواب‌صفوي كه متعلق به سينماي تجاري هستند، البته آقاي نواب‌صفوي گفت‌وگويي هم كرده بود ‏و گفته بود كه خيلي خوشحال است كه در فيلم شما بازي كرده است...
    در فيلمنامه قبلي من لبه پرتگاه يك شخصيت ستاره در خود فيلم وجود داشت و بيش از يكي هم داشت. قرار بود من فيلمي ‏بسازم كه ستاره‌هايي هم در آن بازي كنند. اين موضوع طبيعي بود، البته اگر كلمه ستاره در اين مملكت معني داشته ‏باشد.


    من وقتي لبه پرتگاه را مي‌خواندم و مي‌ديدم كه شخصيت اصلي چقدر پيچيده است، با خودم فكر مي‌كردم كه ‏آيا محمدرضا گلزار مي‌تواند اين پيچيدگي را دربياورد!
    حالا‌ به چه نتيجه‌أي رسيديد؟

    با توجه به نقش‌هايي كه بازي كرده به اين نتيجه رسيدم كه نمي‌تواند، مگر اينكه شما بتوانيد چنين بازي ‏بگيريد!‏من فكر كردم كه حتما به اين نتيجه رسيديد كه مي‌تواند.

    مثل اينكه مشكل فيلم لبه پرتگاه هم همين بود.
    نه، فقط اين نبود.

    درباره بازيگرهاي وقتي همه خوابيم مي‌گفت..
    درباره اين فيلم هم انتخاب بازيگران حتما براساس دليلي بوده است. منتها نكته مهم اين است كه كساني كه به آنها ‏بازيگران تجاري مي‌گوييد، من آنها را مقصر نمي‌دانم براي اينكه فكر مي‌كنم بعضي از آنها استعداد دارند ولي در ‏موقعيتي قرار نگرفته‌اند كه در فيلم فرهنگي‌تري بازي كنند. براي اينكه از زماني كه وارد سينما شده‌اند تصادفا با بازي ‏در چند تا فيلم (چون فيلم فرهنگي در سر راهشان قرار نگرفته است) الا‌ن بازيگر تجاري صدايشان مي‌كنند. ولي درواقع ‏اگر در شرايط درستي قرار بگيرند نتيجه درستي هم مي‌دهند. بنابراين من اين خط‌كشي و تقسيم‌بندي را ندارم. مثلا‌ شقايق ‏فراهاني بازيگري است كه مي‌توانست فيلم‌هاي ديگري تصادفا سر راهش قرار بگيرد. چون اين سينما، همه چيزش ‏تصادفي است.

    اين جمله را ما از هفت، هشت سال پيش هم از شما بارها شنيده‌ايم، حتي زماني‌هايي كه مي‌خواستيد تئاتر ‏اجرا كنيد...
    از هفت، هشت سال پيش تا حالا‌ هر كاري كرده‌ام تصادفي بوده است، ولي به هر حال اگر خانم فراهاني در موقعيتي ‏قرار بگيرد كه ببينيد يك جور ديگر است، آن‌وقت جواب اين سوال را خواهد داد، كسي كه تجاري به دنيا نيامده است. در ‏شرايطي قرار گرفته كه آن‌جور فيلم‌ها را بازي كرده است.

    ‏‏ ‏ ‏ ‏‎‎بعضي از بازيگران مثل آقاي رضايي‌راد، بازيگر نيستند... مثل اينكه نقش خودشان را بازي ‏مي‌كنند.‏‎‎‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏
    اين هم مي‌تواند باشد، البته در فيلم گفته نمي‌شود اين آقاي رضايي‌راد است ولي وقتي فيلم را ببينيد فكر مي‌كنيد آيا او دارد ‏همان نقش را بازي مي‌كند، يا اصلا‌ چه اشكالي دارد نقش ديگري را بازي كند؟

    درباره حضور بازيگران تئاتر هم توضيح دهيد.
    شما مي‌دانيد كه شقايق فراهاني و نواب‌صفوي هم كه درباره آنها صحبت كرديد تئاتري هستند؟ شقايق فراهاني از خانواده ‏تئاتري مي‌آيد و تئاتر كار كرده است. يكي از خط‌كشي‌هاي خطرناك و تقريبا زشت، اين خط‌كشي تئاتري، سينمايي است.

    چرا زشت است؟
    اصطلا‌حاتي مثل هنر براي هنر و هنر براي اجتماع، مثل قرمز و آبي است. اغلب آنهايي كه در فيلم من بازي مي‌كنند، ‏تئاتري هستند و اغلب كساني كه در فيلم‌هاي ديگر سينمايي بازي مي‌كنند آنها هم تئاتر كار كرده‌اند. اين مرزبندي را ‏بگذاريد فقط براي آن منتقداني كه بلدند اينجوري نقد كنند.‏

    معلوم است كه چون فلا‌ني، از تئاتر آمده است فيلمش تئاتري است. در فرنگ هم اين جوري است. فيلم "چريكه تارا" در ‏جشنواره كن نشان داده شد. اين فيلم صد جمله هم ندارد، يكي از منتقدان كه معمولا‌ مست هم هستند، نوشته بود يك فيلم ‏‏<پرحرف> از يك كارگردان تئاتر. البته همه آنها اين‌جوري نبودند، بودند منتقداني كه درست نقد كنند.
    اينكه كارنامه آدم را بخواهند با بيوگرافي آدم تلفيق كنند و سعي كنند فيلم را شناسايي و نقد كنند مسلما زشت است.

    شما براي انتخاب بازيگر محدود به كساني هستيد كه مي‌شناسيد، البته بازيگران زيادي هستند كه خيلي دوست ‏دارند در فيلم شما بازي كنند.
    من يك زماني گفتم و الا‌ن هم مي‌گويم چرا يك فيلم راه نمي‌اندازند من بسازم كه همه در آن باشند؟




    اين جمله شما تعارف بود يا جدي؟
    مثلا‌ فكر كنيد اگر رابرت دنيرو بخواهد در فيلم من بازي كند من هيچ نقشي نداشتم كه به او بخورد. ممكن است گاهي ‏اوقات آدم كوچكي كه از خيابان رد مي‌شود، بهتر به اين فيلمنامه بخورد تا يك بازيگر مهم و مشهور.

    مثلا‌ شقايق فراهاني بهترين انتخاب بود؟
    من سعي كردم نقشي را كه شقايق فراهاني بازي مي‌كند از كسي كه تا به حال ديده نشده است انتخاب كنم و تعدادي هم ‏تست گرفتم و ديگر داشت فيلمبرداري‌مان نزديك مي‌شد و واقعا پيدا نكردم. شقايق آنقدر خودش را تغيير داد كه شبيه آن ‏شد و به نظرم اين برايم تحسين‌برانگيز بود.

    آقاي نواب‌صفوي چطور؟
    نه، از اول فكر كردم كه او بايد بازي كند.

    بازي‌هاي قبلي او را ديده بوديد؟
    نه.

    فكر مي‌كنيد مردم چه استقبالي از فيلم مي‌كنند؟
    اميدوارم استقبال كنند. فيلمسازان سعي مي‌كنند فيلمي بسازند كه مردم ببيند يعني هيچ‌كس نيست كه بخواهد فيلمي بسازد ‏كه مردم نبينند. من مي‌خواستم فيلمي بسازم كه مردم ببيند، بنابراين اميدوارم كه مردم استقبال كنند، اگر شد بخت با من ‏همراه بوده است. ‌

    خودتان چه پيش‌بيني‌أي‌داريد؟
    فرض را بر اين بگيريد كه من پيش‌بيني كنم و پيش‌بيني‌ام برعكس دربيايد، خيلي از فيلم‌ها را تا به حالا‌ ساخته‌اند كه اميد ‏داشتند فروش خوبي داشته باشند ولي فروش نكرده و حتي برعكس فيلم‌هايي كه كسي انتظار فروش آن را نداشته ولي از ‏فروش خوبي برخوردار شده است. من اميدوارم كه از اين فيلم استقبال شود. ‌

    تصوري وجود دارد كه وقتي بهرام بيضايي فيلم مي‌سازد برايش مهم نيست كه آدم‌هاي عادي فيلمش را ‏ببينند.
    اين تصورات را فقط روزنامه‌ها به وجود آورده‌اند. اصلا‌ مردم چنين تصوري ندارند. اين تصور متعلق به بخشي از ‏منتقدان و روزنامه‌نويسان است. هر كسي در جهان فيلم مي‌سازد علا‌قه‌مند است كه مردم فيلمش را ببينند، اينكه شما ‏بعضي وقت‌ها يك تجربه ديگري را (اينكه پولش از كجا مي‌رسد من نمي‌دانم) انجام مي‌دهيد، نشان مي‌دهد كه مي‌توانند، ‏يعني زندگي خودشان به مخاطره نمي‌افتد و آن تجربه را مي‌توانند بكنند. ‌ من 200 موضوع دارم كه شايد لا‌زم است ‏تجربه شود و تجربه‌هايش هم ممكن است خيلي استقبال شود، يعني جواب درست بدهد منتها اين تضمين بايد وجود داشته ‏باشد كه روي پرده بيايد. ‌

    پس شما با سينماي تجربي مخالفتي نداريد؟
    نه، من اصلا‌ انسان تجربي‌أي هستم، بخشي از جاذبه فرهنگ و هنر درواقع تجربه‌أي است كه در آن اتفاق مي‌افتد. تجربه ‏زباني، فكري، فرهنگي و... در غير اين صورت معني ندارد. مثلا‌ در زمان سگ‌كشي اگر كساني در جنوب شهر گفتند ‏فيلم خوبي است نشان مي‌دهد كه برايشان چيز تازه‌أي داشته است. اگر تكرار بقيه بود كه نمي‌گفتند. ‌

    پس براي شما خيلي مهم است كه فيلم‌تان پرفروش شود!
    براي من مهم است كه پولش را دربياورد. براي اينكه بدهكارم، اگر من ارقام بدهي‌ام را زير هم بنويسم، از يك ستون ‏روزنامه شما بيشتر است!

    آقاي بيضايي، فيلم‌هاي شما هميشه از قصه‌هاي خوبي برخوردار بوده است و هميشه بحث‌برانگيز و ‏تامل‌برانگيز بوده‌اند. آيا وقتي همه خوابيم هم داراي چنين ويژگي‌هايي است؟
    فيلم را ببينيد و خودتان ببينيد هست يا نه. ‌

    به نظر مي‌رسد در اين فيلم شما هم نقش اصلي زن است.
    بله، چيز ويژه‌أي نيست.‏

    يعني اين هم تصادفي بوده است، يعني در ناخودآگاه شما بوده است؟
    بله، در ناخودآگاه مي‌شود گفت، اصلا‌ جواب بهتر از اين!‏

    آقاي بيضايي به نظر شما اين‌قدر تصادف در كارها، ممكن است؟ مشكلي به وجود نمي‌آورد؟
    اينكه از آدم بپرسند كه تو با قلم مي‌نويسي و هر دفعه هم اين را بپرسند، اولا‌ خب من هميشه با قلم مي‌نويسم، مردم هم دو ‏جورند.؛ مرد و زن. در فيلم‌هاي من هم به مرد و هم به زن پرداخته مي‌شود منتها اينكه جدي‌تر به اينها پرداخته مي‌شود ‏بخش مردش در فيلم‌هاي ديگر پيدا مي‌شود، چون بخش زن تصادفا در فيلم‌ها كمتر پيدا مي‌شود حالا‌ اين عملا‌ تبديل شده ‏به اينكه من درباره زن مي‌نويسم يا مي‌سازم. دارم مي‌گويم كه اين كاملا‌ تصادفي است و از روز اول قصدي نداشتم. من ‏بيرقي دست نگرفته‌ام كه مي‌خواهم درباره زن بنويسم يا بسازم. كل اين موقعيت و هر دوي اينها (مرد و زن) براي من ‏اهميت دارد، هر دو را سعي مي‌كنم به بهترين شكلي كه الا‌ن درمي‌آيد بنويسم. اين را چون شما كمتر در جاي ديگر پيدا ‏مي‌كنيد، فكر مي‌كنيد كه تمركز من روي زن است. ‌ ‏

    فكر مي‌كنم بين فروش فيلم‌ها و اينكه فيلم داستان محكمي داشته باشد، ربطي وجود دارد!
    آنچه كه درباره داستان گفتيد من از اولين فيلمي كه ساختم يعني رگبار داستان آن برايم مهم بود و آن فيلم هم فروخت. ‌
    من هيچ‌گاه نخواسته‌ام فيلم من روي پرده نيايد، من "باشو" را نساختم كه 4 سال اكران نشود. آن روز كه اين فيلم را ‏ساختم قصدم بود كه بيايد اين فيلم اكران شود. آن موقع هنوز جنگ بود و ما وسط جنگ فيلم را ساختيم. اين فيلم وقتي آمد ‏روي پرده كه جنگ تمام شده بود و يك سينماي جنگي هم راه افتاده بود و وقتي من اين فيلم را مي‌ديدم، فكر مي‌كردم اين ‏فيلم بايد پنج سال پيش روي پرده مي‌آمد و تصادفا فيلم توقيف شد. ‌‏

    قصد هم نداشتيد كه 8 سال فيلم نسازيد؟
    نه، از دقيقه‌أي كه فيلم سگ‌كشي تمام شد آرزو داشتم كه فيلم بعدي‌ام را بسازم. همه از من مي‌پرسيدند خب كي كليد ‏مي‌زني... به هر حال من سعي‌ام را مي‌كنم...‏

    خب پس فيلم بعدي را كي كليد مي‌زنيد؟
    ببينيد داستان اين است كه من ببينم از خود اين فيلم چه جوري درمي‌آيم. چون اين فيلم مقدار زيادي بدهي دارد و بعد ‏بفهمم با آنچه اين فيلم مي‌آورد، من چقدر پشتيباني دارم. سناريويي هم انتخاب مي‌كنم و بر اساس اين است كه مي‌بينم ‏چقدر امكان دارم... وگرنه اگر به من باشد من دلم مي‌خواهد ديباچه نوين شاهنامه يا "داستان باورنكردني" را بسازم. ‏ولي نه مطمئن هستم به اينكه خواهند گذاشت، همچنان كه به موقع خود نگذاشتند و نه مي‌دانم كه با قيمتي كه الا‌ن سينما ‏پيدا كرده است، ديگر علا‌قه‌أي به ساخت چنين فيلم‌هايي باشد. نكته بعد اين است كه از اين فيلمنامه‌هايي كه من مي‌توانم ‏بسازم كدام يك تصويب مي‌شود، مثل يك جدول است...‏

    به ديباچه نوين شاهنامه اشاره كرديد، يزدگرد سوم را هم در كارنامه‌تان داريد، ساخت فيلم تاريخي چرا در ‏ايران كمتر اتفاق مي‌افتد؟
    از من نپرسيد، من كه تصميم‌گير نيستم.‏

    شما به عنوان يك كارگردان به موانع ساخت اين فيلم‌ها اشاره كنيد؟
    موانع اين فيلم‌ها يكي يا دو تا نيست، ولي بخشي از اين موضوع به اين برمي‌گردد كه تعبير ما از تاريخ با تعبير كساني ‏كه پشت ميز نشسته‌اند تفاوت داشته باشد. من اگر "داستان باورنكردني" را مي‌ساختم، جواب خيلي از چيزهايي را كه ‏نساختم مي‌داد. نوشته خيلي زياد است ولي اينكه جواب بدهند و اجازه بدهند مساله است. ‌ ‏

    شما به تجربياتي اشاره كرديد كه...
    من يك ميليون كارهايي دارم كه اگر كمي آزادي و پول داشته باشم مي‌توانم بسازم و نكته اين است كه آيا مي‌توانم بسازم ‏و چه كسي پول آن را مي‌دهد... موقعي كه من مي‌خواستم "افرا" را بسازم مثلا‌ 43-42 ساله بودم، الا‌ن وقتي آن را اجرا ‏كردم 69 سالم بود. من فقط 18 سال ممنوع‌الكار بودم يعني عمر فعال تئاتر يك آدم. خيلي‌ها هستند كه با آزادي و امكانات ‏فراوان تمام دوران تئاتري‌شان 18 سال نبوده است. من فقط 18 سال ممنوع‌الكار بودم و مي‌خواهم بگويم؛ اين ده سال، ‏هفت سال‌ها؛ زمان من ابدي نيست، توجه مي‌كنيد!درباره بعدي هم هر چيزي كه بشود همان را مي‌سازم.‏

    كي فيلم شما اكران مي‌شود؟
    كوشش مي‌شود كه اين فيلم اواخر اسفند و در عيد نوروز اكران شود. ‏

    منبع : ا عتماد ملي
    این مصاحبه در زمان جشنواره انجام شده است‏


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الإثنين فبراير 22, 2010 6:36 pm

    بیضایی در دام خود / امیر قادری


    بعد از «آتش سبز»، حالا این «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی است که فرصت کم‌نظیری برای ما فراهم کرده، تا به بهانه‌اش خیلی حرف‌ها بزنیم. «وقتی همه خوابیم»، فیلم افشاگرانه‌ای است، نه در آن زمینه‌ای که خود فیلم و سازنده‌اش ادعایش را دارند. فیلم افشاگرانه‌ای است نه اتفاقا درباره پشت‌پرده سینما و فرهنگ این سال‌های این سرزمین، و اینکه سینما را فساد برداشته و گلوی هنرمندان واقعی را می‌فشارند. «وقتی همه خوابیم» فیلم افشاگرانه‌ای است از منظری دیگر. درباره این نوع فیلمسازی و از این قبیل روشنفکری و جهان‌بینی و طبعا سبک سازنده‌اش. اصل ماجرا واقعا این نیست که کارگردانی که اغلب فیلم‌های دیگرش، فیلم‌های مورد علاقه‌ام نیستند، فیلم ضعیفی ساخته و این فرصتی است برای ما تا به آن بتازیم و بیخ دیوار قرارش دهیم. اولا که به اعتقاد بسیاری از علاقه‌مندان بیضایی، «وقتی همه خوابیم» فیلم خیلی خوبی است. بعد هم اینکه به‌نظرم آنچه قرار است به آن اشاره کنیم، نه فقط مربوط به این فیلم که در آثار دیگر این سازنده‌اش هم می‌شود ردش را گرفت. فقط این آخری - همان‌طور که انتظارش را داشتم – روشن‌تر و واضح‌تر همه آن کمبودها و زیگزاگ رفتن‌ها و مهم جلوه کردن (نه مهم بودن)ها را زیر نور می‌آورد و مشخص می‌کند.
    من البته این‌قدر کج‌سلیقه نیستم که بخواهم همه قابلیت‌ها و ارزش‌های فیلم‌های بهرام بیضایی را انکار کنم. همین «وقتی همه خوابیم»، پر است از حرکات دوربین و قطع‌هایی که به بهترین شکل صحنه را پیش می‌برند و ریتمی که تماشاگر را درگیر خودش می‌کند. چند دقیقه ابتدای فیلم که اصلا نیم‌خیزم کرد. استارت درجه یکی بود و در دوره و زمانه فیلم‌های دست به دیوار، سرحال و روبه‌راه از کار درآمده بود. اما همان‌طور که فیلم پیش رفت، کم‌کم سایه فیلمسازی بر سرمان گسترده شد که می‌خواست تماشاگرش را آزار دهد. که مرعوبش کند. که مدام حضور خودش و بازیگران فیلم را به رخش بکشد. که کمبودها و مشکلاتی را که بسیاری از آنها به خودش برمی‌گردد، به دوش مردم این مملکت و مسئولان و سیستم بگذارد. بحث سر این نیست که کمبودی وجود ندارد و مشکلی نیست. اما قطعا بسیاری از مشکلات و مسئولیت‌ها به خود فیلمساز بر می‌گردد و مدام دارد بقیه را متهم می‌کند. در این فیلم آخر که اصلا هسته مرکزی داستان از چنین نوع نگاه و بینشی سرچشمه گرفته است. درست مثل کودکی که مدام همه تقصیرها را گردن پدر و مادرش می‌اندازد و کم‌کم مجموع تمام این انتظارها و درخواست‌ها تبدیل به عقده‌های وحشتناکی می‌شود و دایره اتهام را همه، به جز خود فیلمساز و گروه‌اش را در بر می‌گیرد. یک‌جور خودمقدس‌پنداری و دیگر گریزی در فیلم «وقتی همه خوابیم» وجود دارد که به هیچ عنوان نمی‌تواند مرکز و منشا خیر برای جامعه و فرهنگ امروز ایران باشد.
    این فیلمی است که تماشاگرانش هم متهمند. پس باید تحقیر و آزار فیلمساز را تحمل کنند. چه از طریق کاربرد صدا، چه روایت داستان و چه جلوه‌های تصویری. فیلمی است که مثلا در چهل دقیقه ابتدایی فیلم تماشاگرش را مدت‌ها سردرگم نگه می‌دارد؛ و این البته با تعلیق فرق می‌کند. به همین خاطر است که به جز انگ‌ها و نشانه‌ها، صحنه‌های مربوط به فیلمفارسی آقای بیضایی چندان تفاوتی با صحنه‌های اصلی همین فیلم ندارد و به اعتقاد بعضی‌ها حتی بهتر هم هست. این دامی است که بیضایی برای خودش پهن کرده. یعنی اجازه داده تا آنچه از آن متنفر است را با آنچه تائید می‌کند، کنار هم بگذاریم و با هم مقایسه کنیم و به نتیجه‌ای معکوس آنچه مورد نظر فیلمساز است برسیم. به همین خاطر است که فیلم آخر بیضایی، گفتم که به شکل ناآگاهانه‌ای، خودافشاگرانه است. فرصتی که نباید از دستش داد.
    ادامه حرف‌ها درباره «وقتی همه خوابیم» بماند برای بعد، که خیلی حرف‌ها درباره‌اش داریم. نکته‌اش اما این است که قرار است دیگر مرعوب این نوع فیلمسازی خودنمایانه، این‌جور خودمقدس‌پنداری و دشمن‌سازی و در موضع قربانی قرار گرفتن استادان قدیمی نشویم. نان این چیزها را خوردن، مال دورانی بود که همه خواب بودیم. وظیفه روشنفکر امروز برعکس آنچه بیضایی با این فیلم انجام داده، این است که به مخاطبش یاد بدهد مسئولیت کارش را خودش برعهده بگیرد. نه به دوش جامعه بیندازد و نه سیستم. که آن هم به جای خود؛ اما پس از اینکه اول خودمان را بیدار کردیم. خودمان را محاکمه کردیم.

    فرهنگ آشتی
    ۱۳۸۷/۱۱/۱۳


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 4:30 am

    گفت و گوی مفصل فیلم با محمدرضا درویشی دریاره موسیقی متن «وقتی همه خوابیم»
    برای بیضایی موسیقی ساخته ام

    موسیقی ما- سمیه قاضی زاده: خانه ی کاری محمدرضا درویشی احتمالا آخرین نقطه ای بود که بتوان در تهران به آنجا رفت...باور کنید اغراقی در کار نیست چرا که بعدداز آن خانه او در بالای بالای سوهانک فقط تپه است و آسمان و هیچ اثری از خانه ای وجود ندارد. به قول خودش تنها صدایی که می توان در آنجا شنید صدای پرنده ها و سگ هاست و سکوت. "فکر نکنید اینجا فقط عصرها اینقدر ساکت است، اینجا شنبه و جمعه و صبح و ظهر ندارد، همیشه ساکت است". با سازهایی که از در و دیوار اویخته شده اند، پیانویی در یک طرف و باندها و فایل های صوتی بزرگ که دیواری بزرگ را به خود اختصاص داده بودند. درویشی در چنین خانه ارام و سراسر سکوتی موسیقی رعب آور و سراسر استرس آخرین ساخته بیضایی را ساخته است. موسیقی که برخلاف بسیاری از موسیقی فیلم های امسال در اغلب صحنه های فیلم حضور داشت و حضورش را با صدای بلند فریاد می زد.
    درویشی آهنگسازی است که تا به حال بیش از 50 موسیقی فیلم ساخته است، بارها و بارها نامزد دریافت سیمرغ بلورین شده اما تنها یک بار موفق شده تا آن را به خانه ببرد. حتی پیش از این در فیلم کوتاه "قالی سخنگو" از سری فیلم های فرش هم برای بیضایی موسیقی ساخته بود. با این حال او از آن دسته اهنگسازانی نیست که زندگی و موسیقی اش را معطوف به ساخت قطعات برای موسیی فیلم کرده باشد، آنچنانکه پیش از این بارها برای تئاترهای بیضایی موسیقی ساخته، به تازگی کنسرت "کلیدر" را برگزار کرد و در گیر و دار آثار عبدالقادر مراغه ای است. در کنار اینها نمی توان نام درویشی را بر زبان آورد و یاد موسیقی نواحی و مقامی ایران نیفتاد. آثار پژوهشی او در این زمینه آنقدر زیادند که تنها گوشه ای از آن شده است دوجلد دایره المعارف موسیقی نواحی ایران.
    اگرچه می شد با درویشی از هر دری در موسیقی و آهنگسازی و حتی موسیقی فیلم صحبت کرد، ما صحه اصلی حرف هایمان را روی موسیقی "وقتی همه خوابیم" گذاشتیم.


    شما در "وقتی همه خوابیم" به نوعی اقتباس موسیقی کرده بودید؟
    نه. برخی می گویند که موسیقی من شبیه به تم اصلی "پدرخوانده" است اگر هم اینطور شده است به نظرم بد نشده، در هر حال چه عیب باشد و چه حسن باشد من عمدا این کار را نکرده ام. ولی بعد که دقیق تر به این صحبت ها توجه کردم متوجه شدم که چه آگاهانه و چه ناآگاهانه از بخش اول تم "پدرخوانده" استفاده شده است، و در عین حال موضوع این فیلم هم به نوعی پدرخوانده بازی است دیگر. بعضی ها فکر کردند که چون موضوع این فیلم پدرخوانده بازی است من این کار را عمدا کرده ام. اما حقیقتا این کار را نکردم. قصه این است که در روزهایی که من به دفتر آقای بیضایی قبل از تدوین نهایی می رفتم تا آنجا راش ببینم و با حال و هوای فیلم بیشتر آشنا شوم یک بار من در دستشویی بودم و آقای بیضایی در دفتر در حال سوت زدن. من این صدای سوت را شنیدم. روزهایی هم بود که من دنبال استارت موسیقی می گشتم. گذشت و من شب به خانه برگشتم و با آقای بیضایی تماس گرفتم و از ایشان پرسیدم که این چه قطعه ای بود که شما آن را با سوت زدید؟ ایشان هم گفتند که من نمی دانم. من همیشه در این خانه راه می روم و زمانی که در حال رفتن هستم هم سوت می زنم. بعد من همان ملودی را با پیانو برایشان نواختم و گفتم که شما این را می زدید اما ایشان یادشان نمی آمد. من همین را تم اصلی موسیقی فیلم آقای بیضایی قرار دادم. یعنی آنچه که آقای بیضایی خودش یادش نبود، من هم یادم نبود. اما حدس هایی در مور شباهت آن می زدم .پیش از انکه به اکراین برای ضبط موسیقی بروم به چند نفر از دوستان آهنگسازم تماس گرفتم و برایشان ان را با پیانو نواختم و بهشان گفتم که به نظرم من این موسیقی شبیه چیزی است. . آنها هم همین مساله را تائید کردند اما گفتند که نمی دانیم شبیه چیست. این واقعیت امر است. اما اگر آگاهانه هم استفاده کردم که نکردم از نظر من هیچ ایرادی ندارد. حالا هم که موتیف اول پدرخوانده ناآگاهانه سر از این فیلم درآورده باز به نظر من هیچ ایرادی ندارد. در اثنای جشنواره برخی نوشتند که درویشی موسیقی را از روی دست "برنارد هرمن" کپی کرده است. به خدا اگر من موسیقی ای را به صورت مستقل از آثار هرمن در طول زندگی ام شنیده باشم. حتی من نمی دانستم که موسیقی برخی از فیلم های هیچکاک را برنارد هرمن ساخته است. زنگ زدم به آقای بیضایی و با خود ایشان در مورد اینکه برخی می گویند فیلم بیضایی شبیه یکی از فیلم های هیچکاک شده و موسیقی فیلم های هیچکاک را هرمن می ساخته است صحبت کردم. ایشان هم گفتند که موسیقی برخی از آثار هیچکاک را هرمن می ساخته است. واقعا اگر الان کسی موسیقی را در دستگاه من بگذارد که از کارهای هرمن باشد من واقعا تشخیص نمی دهم که از آثار اوست یا فرد دیگری چرا که هرگز آثار او را به صورت مستقل گوش نکرده ام. تمامی فیلم های هیچکاک را هم ندیده ام، ممکن است فقط 3-4 تای آنها را تماشا کرده باشم که اصلا هم یادم نمی آید موسیقی شان چطور بوده. این داستان اتهاماتی است که درباره این موسیقی به من زده اند. حتی در جاهایی نوشتند که ارکستراسیون این موسیقی هم شبیه آثار برنارد هرمن است. آقای بیضایی هم در جایی گفتند که اگر کسی را در ایران داریم که می تواند شبیه هرمن موسیقی بنویسد نباید تحقیرش کنیم بلکه باید تشویقش کرد.

    موسیقی که شما رای "وقتی همه خوابیم" ساختید نه تنها با اغلب موسیقی هایی که تا به حال ساخته بودید فرق داشت بلکه حتی با موسیقی تئاترهای خود آقای بیضایی هم که اهنگسازی هایشان بعضا به عهده شما بود تفاوت می کرد.
    این به این دلیل است که ود فیلم این تمایز را قائل می شد. تصاویری که شما در "وقتی همه خوابیم" می بینید کجا و صحنه های "افرا"،"مجلس شبیه..." یا حتی "شب هزار و یکم" کجا.

    منظور من این است که در ایران همراه با آمدن نام محمدرضا درویشی نام موسیقی نواحی و سازهای عجیب و قدیمی ایرانی می آید در حالی که در موسیقی "وقتی همه خوابیم" اثری از این فضاها نیست.
    اشتباه همینجاست. در اینکه موسیقی نواحی بعد از گذشت سی سال همنشینی مداوم با آن روی خودآگاه و ناخودآگاه من تاثیر گذاشته شکی نیست اما حتی قصه کلیدر که در شمال خراسان اتفاق می افتد من از موسیقی شمال خراسان برای موسیقی اش استفاده نکردم. این اصلا ربطی ندارد که اگر من روی موسیقی نواحی کار می کنم در آهنگسازی هم حتما از ملودی های محلی بهره ببرم. گاهی این کار را می کنم اما در وضعیتی که به صورت صریح از آن موسیقی نواحی استنباط شود نبوده است. مثلا برای موسیقی تیتراژ پایانی فیلم ماقبل آخر مازیار میری (پاداش سکوت) از یک ذکر بلوچی استفاده کردم که با ارکستر زهی اجرا شده بود. حالا اگر کسی بارها و بارها آن ذکر را شنیده باشد تشخیص می دهد که این موسیقی همان ذکر است. من به صورت آگاهانه و ناآگاهانه از موسیقی واحی در آثارم استفاده می کنم اما این عمدی نیست و اگر کسی هم بخواهد دنبال کند می تواند ردپاهای ان را ببیند اما من قبل از آنکه یک پژوهشگر باشم یک آهنگساز بوده و هستم و خواهم بود. پژوهش همیشه در کنار کار آهنگسازی من در بوده است، درسش را هم در دانشگاه نخوانده ام، دکترایش را هم نگرفته ام. هرچه یاد گرفته ام در دهات بوده نه در دانشگاه سوربن یا دانشگاه های آمریکا. هیچوقت هم ادعا نکردم که یک موزیکولوگ هستم. همیشه گفتم آهنگسازم. حالا در مقاطعی به دلیل ضرورت های فکری خودم و نه برای سفارش و جواب دادن موسیقی نواحی ایران را دنبال کرده ام. بنابراین تداخلی با کار آهنگسازی من ندارد.

    اصلا چه شد که برای "وقتی همه خوابیم" موسیقی کلاسیک و ارکسترال را انتخاب کردید؟
    پیش از آنکه من موسیقی فیلمی را بسازم بعد از آنکه فیلمنامه را خواندم ابتدا با کارگردان آن صحبت می کنم تا ببینم در ذهن خود کارگردان چه صداهایی روی تصویرهایش شنیده می شود. صحبت می کنم تا در واقع برداشت های صوتی او را از تصاویر بشنوم. حالا هر کدام از این افراد به فراخور خودشان در این مورد چیزهایی را می گویند. یکی می گوید مثلا من صدای کمانچه می شنونم یا صدای فلوت یا صدای موسیقی الکترونیک. اگر که در مشورت با کارگردان نتوانم ایده ای مشخص را پیدا کنم، من خودم تصمیم می گیرم و اعلام می کنم که من این موسیقی را برای این بافت ارکستری می نویسم. حالا یا زهی، یا ارکستر ایرانی یا موسیقی الکترونیک و یا هرچیز دیگری. با آنهایی که اهل نظر هستند من غالبا به نتایج خوبی می رسم. مثلا با آقای بیضایی، آقای اصلانی یا آن دوره ای که آقای مخملباف ایران بود و من برای خانواده شان 9 موسیقی فیلم کار کردم. در آن روزها مرتب با خود محسن جدل داشتیمف ا ایده داشت من رد می کردم من ایده داشتم او نمی پذیرفت و خلاصه بارها و بارها در مورد یک موسیقی با هم صحبت می کردیم. در واقع این کار را تنها می توان با کارگردانان مولف انجام داد نه با کارگردانانی که حتی بسیار خلاق هم هستند. چون یک کارگردان مولف به همان نسبتی که در نوشتن متن مولف است در پشت دوربین هم مولف است در ارایش صحنه هم مولف است و به همان نسبت در مورد موسیقی و صدا هم نظر دارد. اما کارگردانی که مولف نیست تنها به محمدرضا درویشی اعتماد می کند و کار را به او می سپارد. اما کار کردن مثلا با آقای بیضایی یا آقای اصلانی اصلا به این صورت نیست. مثل همیشه پیش از اغاز از آقای بیضایی پرسیدم که چه ترکیب صوتی را می شنوند. با هم صحبت های زیادی داشتیم. در ابتدا من نمی خواستم این موسیقی را برای ارکستر سمفونیک بنویسم در ذهنم ترکیب دیگری از سازها و آوازها بود که الان نمی دانم اگر آن انجام می شد بهتر بود یا اینی که ساخته شده است. آن موسیقی را طراحی کردم و حتی یک سری نوازندگان خوب می خواستم که در ایران نبود مثل نوازنده ساکسیفون آلتو می خواستم در سبک جاز نه در سبک سمفونیک، نوازنده ساکسیفون تنور و باس، خواننده کولوراتو می خواستم یعنی صدایی بالاتر از سوپرانو شبیه جیغ، نوازنده آکاردئون و در مجموع سازهایی که ما برای نواختنشان نوازنده مهیا نداریم. حتی با خارج از ایران تماس داشتم و نوازنده ها را هم پیدا کردم. این یک گزینه بود. گزینه دیگری هم بود که آنها آهسته آهسته کنار رفت مثل ارکستر زهی که دیدم اصلا جوابگوی اضطراب این تصاویر نیست. با مثلا سازهای ایرانی هم که دقیقا این مشکل را داشتند.

    در واقع آن حجم صدا را تولید نمی کرد.
    بله دقیقا. الان صدایی که شما روی فیلم می شنوید حاصل کار یک ارکستر سمفونیک کامل با 86 نفر عضو است که فقط 11 نوازنده سازهای کوبه ای دارد، و گروه کر که با آواز تیتراژ آخر که خانم مامک خادم خواندند به پایان می رسد. به هر حال صحبت های ما ادامه داشت و دست آخر به این توافق رسیدیم که این موسیقی باید با ارکستر سمفونیک کامل نوشته شود.

    آقای بیضایی دوست داشتند که موسیقی سمفونیک باشد و مثلا ایرانی نباشد؟
    بله . هم ایشان خودشان متوجه بودند و هم من رایشان دقیق توضیح می دادم که مثلا ارکستر ایرانی با هرتعداد نوازنده اصلا جوابگوی بعضی چیزها در این فیلم نیست. آن آکسان های لازم را ندارد. حتی اگر 500 تا نی هم کنار هم بگذارید می خواهید با آنها چه کار کنید؟ تازه اگر همه آنها را بتوان با هم کوک کرد. فرض محال که این کار انجام شد و 500 نی را هم-کوک کرد اصلا امکانات صدای این سازها محدود است. در ارکستر سمفونیک امکان تولید و ترکیب صداهای مختلف زیاد است. خلاصه به این نتیجه رسیدیم که آن موسیقی که می تواند به درد این فیلم بخورد ارکستر سمفونیک است. دو هفته روی آن کار کردم و بعد بیمار شدم. یک هفته خانه خوابیدم خوب نشدم، یک هفته بیمارستان خوابیدم تا بعد از دو هفته بیماری مرا از بیمارستان آزاد کردند. تنها 10 روز برای تمام کردن این موسیقی وقت داشتم و باید به اوکراین می رفتم و در آنجا وقت استودیو برای ضبط آن داشتم. تنها یکی دو بخش در نهیات باقی ماند که اصلا فرصت نوشتن آنها را هم پیدا نکرده بودم اما در هر حال بعدا روی آنها کار کردم که این تاخیر هم برای فیلم بد تمام نشد. بنابراین کل این موسیقی در سه هفته و دو روز ساخته شده است. از سویی آقای بیضایی تاکید داشتند که این موسیقی کاملا کلیشه ای باشد. مثلا چند شب پیش تلویزیون فیلم "جنگجوی سایه" کوروساوا را نشان می داد برای من جالب بود که این موسیقی هم تا این اندازه کلیشه ای بود. در وقتی همه خوابیم هم ما به دنبال چنین موسیقی بودیم. در بخش پایانی "وقتی همه خوابیم" که یک سکانس 8 دقیقه ای است تنها 52 سینک(قطع) موسیقی داریم. در واقع آن بخشی که چکامه در حال فرار کردن است و ماشین ها دنبالش هستند. یعنی از لحظه ابتدایی تا انتهایی این سکانس موسیقی دارد. برای خود من اولین بار بود که قراربود موسیقی ای بسازم که 52 بار در میان 8 دقیقه سینک دارد و قطع می شود. آن هم در اجرای زنده، یعنی من با ارکستر سمفونیکی با رهبر مواجه بودم که قطعاتم را به صورت زنده اجرا می کردند.

    با این حساب پس باید برای هماهنگ کردن دقایق موسیقی با فیلم خیلی دقیق می بودید؟
    شاید باورتان نشود اگر بگویم که من فقط سه روز کامل را مشغول انجام محاسبات ریاضی همین دقایق و ثانیه ها بودم. در کنار اینها آقای بیضایی برنامه ای را برای موسیقی نوشتند که اولین باری بود که می دیدم یک کارگردان برنامه دقیق زمانبندی شده موسیقی فیلم را به من می داد. این برای خود من یک سند است. این یعنی نهایت ظرافت و باریک بینی و حساسیت. واقعا باید دیگر کارگردانان هم ببینند. همینطور فله ای نمی شود رخرد کرد. بای ثانیه به ثانیه این موسیقی هم من وقت گذشاته ام هم اقای بیضایی.

    در واقع فیلمنامه موسیقی برای شما نوشتند.
    کاملا همینطور است شاید بشود برایش نام موسیقی نامه را گذاشت. به همین شکلی که شما می بینید یک جزوه کامل هم جلوی تدوینگر بود، همینطور درباره دیگران. تازه اینطور نبود که به این کاغذها چیزی اضافه نشود. در مقاطع مختلف زمانی دائما آقای بیضایی برای بخش های مختلف نظراتشان و زمانبندی های جدیدتر را می نوشتند و می دادند. این چنین بوده این موسیقی فیلم ساخته شده است و این کار یکی از جدی ترین کارهایی بود که من انجام داده بودم. هم در ساخت، هم در اجرا و هم در سینک موسیقی با تصویر. آن هم موسیقی که با کامپیوتر نیست که بشود راحت آن را جلو برد یا عقب آورد. کاری واقعا دشوار بود و من چون با آقای بیضایی هماهنگ بودم توانستم این کار را انجام بدهم.

    با این حال چنین زمانبندی دقیق توسط یک کاگردان حسابی دست و پای اهنگساز را می بندد و او را محدود می کند.
    موسیقی فیلم همین است. شما اگر دلتان می خواهد خیلی در کار آهنگسازی آزاد باشید موسیقی فیلم نباید بسازید. شاید برای آهنگسازی مثل من که خیلی برایم ساختن قطعات کوتاه 10 -15 ثانیه ای جالب نیست خیلی محدودکننده باشد اما این ویژگی ساخت موسیقی فیلم است. برای من ساختن موسیقی برای یک سکانس بلند به مرتب جذاب تر است. چون در آن صورت می توانم برایش نقشه ای بکشم، فراز و فرود بگذارم، طراحی داشته باشم اما برای ساخت 30 ثانیه موسیقی شما فرصت هیچکدام از این کارها را ندارید، چشم به هم بزنید تمام شده است، در واقع شما در حال ساخت افکت هستید. در این فیلم از قبل جاهایی طراحی شده بود برای موسیقی. در حالیکه من برای تئاتر آقای بیضایی موسیقی هم کار کرده بودم. اما در آنجا در واقع غیر از اینکه من برای فهمیدن تمپوی تئاتر سرکار چند دفعه ای را رفتم، فقط یک تمرین نهایی قبل از اجرا داشتیم.

    حتماخودتان بهتر به این موضع اشراف دارید که "وقتی همه خوابیم" آنقدرها در ارتباط با مخاطب موفق نبود و چه بسا که اگر موسیقی این فیلم کمی روان تر و آسان تر بود می توانست به کمک مخاطب بیاید. اما اینطور نیست و موسیقی عینا گام به گام دشواری های فیلم پیش رفته.
    مساله ارتباط فیلم و مخاطب را خود آقای بیضایی باید پاسخگو باشند اما در مورد موسیقی باید بگویم که من این موسیقی را برای آقای بیضای ساخته ام نه مخاطب. بدون اینکه قصد اهانت به تماشاگران فیلم و شنوندگان موسیقی را داشته باشم به همین رکی که خدمتتان می گویم است. حتی یکی از من پرسید که شما کاندید موسیقی بودید چرا به شما داده نشد. من هم به ایشان گفتم که من موسیقی را برای آقای بیضایی ساختم نه سیمرغ. الان هم خیلی به صراحت می گویم که من به اندیشه و تفکر آقای بیضایی ایمان دارم و ایشان حق بزررگی به گردن فرهنگ معاصر ایران دارند. نه فقط در ادبیات نمایشی بلکه نثر ایشان در زبان فارسی معاصر هم موثر است. یعنی تعداد ادم هایی که در 50 سال گذشته نوشته هایشان توانسته تاثیر بگذارد شاید به تعداد انگشتان دست هم نرسد. مگر چندنفر مثل بیضایی یا دولت آبادی وجود دارد؟ بحث رمان یا فیلمنامه یا نمایشنامه نیست. بحث تاثیر خود زبان است. من ایشان را باور دارم. ممکن است که من اصلا با ایشان دیگر کار نکنم اگرچه امیدورام 100 تا کار دیگر هم با هم انجام دهیم. اما معتقدم که بخش عمده عصاره فرهنگ معاصر ایران را آقای بیضایی درک کرده است. چون بیضایی از پشت کوه نیامده است. وقتی من می گویم موسیقی را برای آقای بیضایی ساخته ام یعنی برای بخشی از این فرهنگ ساخته ام. بیضایی با نبوغ و شعورش بخش عمده ای فرهنگ ایران را نمایندگی می کند. بنابراین برای من بهرام بیضایی فقط یک شخص نیست، او نماینده بخش عظیمی از فرهنگ است. چه این فیلم قوی باشد چه نباشد، چه ضعیف تر از تئاترش باشد چه نباشد، چه فیلم سگ کشی از این بهتر باشد یا شاید وقتی دیگر، اینها پوسته قضیه است. من هم 5 تا موسیقی را می سازم و شاید 2 تای آن از نگاه مخاطب خوب نباشد یا برعکس خوب باشد. نگاه من به این ماجرا پوپولیستی نیست. اگر سی دی را منتشر کنم نگاه نمی کنم ببینم چند مخاطب دارد و آن تعداد شنونده دلالت بکند بر خوب بودن آن یا برعکس. بالاخره من در 53 سالگی به حداقل میزانی از شعور رسیده ام که کار خودم را می کنم. آقای بیضایی هم در آستانه 70 سالگی به مقدار قابل توجهی شعور رسیده که کار خودش را می کند. دیگر نمی شود گفت که این کار کار فرد است. به این دلیل که این ذهن 50 سال در تاریخ و فرهنگ هضم شده . پروسه ای را طی کرده است. دیروز در را نزده است و بیاید تو. من هم امسال 40امین سال فعالیتم در موسیقی را از 12-13 سالگی تا الان را سپری می کنم. 30 سال است که در کار تولید موسیقی هستم. نگاهم پوپولیستی نیست، ناه نمی کنم ببینم چند نفر برایم کف می زنند. البته که اگر کف بزنند من خوشحال می شوم. اما مگر این اواخر و بعد از ماجرای کنسرت "کلیدر" به من کم توهین شد؟ واقعا ان ماجراها همچون چاقوکشی بود. اما من کار خودم را می کنم. جوابی هم ندارم. جواب من تداوم زندگی ام و کارم است. اگر بای من در ذهنم این ماجراها 10 روز طول کشید بعید می دانم که بای آقای بیضایی همین مقدار هم طول کشیده باشد. فارغ از همه این جزر و مدها و به دور از مسائل سیاسی و نظام های سیاسی دارد کار خودش را می کند. به نوعی خودش را با موضوعات روز که کف روی آب است در نینداخته. ایشان به نوعی باور رسیده است که این باور هرچیزی که باشد برای من محترم است. به همین دلیل است که می گویم من موسیقی را برای اقای بیضایی ساختم.

    ایشان در انتخاب ساز هم نظری داشتند؟ مثلا اینکه دوست داشته باشند در جایی از صدای ساز خاصی استفاده شود؟
    زمانی که ما می گوئیم ارکستر سمفونیک دیگر اصل ماجرا مشخص است. آقای بیضایی نظر خاصی در مورد صدای کمانچه داشتند که من هم آن را لحاظ کردم.

    برای کدام سکانس؟
    برای آن سکانسی که بازیگرها داخل کوچه باریک حرکت می کنند و فقط در همان یک جا ساز ایرانی استفاده شده است. من هم برای ان سکانس حدود 10 نسخه ی مختلف ساختم و ایشان از میان انها یکی را انتخاب کردند.

    فکر می کنم فقط برای آقای بیضایی است که شما تا این اندازه با دقت و موشکافی اهنگسازی می کنید؟
    نه برای فیلم های آقای اصلانی هم همین طوری هستم. من برای فیلم آقای بیضایی مایه بیشتری در مقایسه با فیلم های دیگر نگذاشته ام. اگر نتیجه بهتر شده است بخشی زیادی از آن به خاطر حضور و وسواس آقای بیضایی است. طبعا اگر موسیقی برای هرکارگردان دیگری موسیقی اینقدر اهمیت داشته باشد و او از موسیقی اینقدر درک داشته باشد و پیگیری کند، من هم نمی خواهم کم فروشی کنم.

    شما طی سال 87 دو فیلم آتش سبز و حقیقت گمشده را آهنگسازی کردید و الان هم که وقتی همه خوابیم روی اکران است. موسیقی این سه تا فیلم هر کدام بیان کاملا مجزا و سازبندی های کاملا متفاوتی هم دارد.خیلی از اهنگسازان در سن و سال شما و با تجربه شما دیگر راهی را برای خودشان انتخاب کرده اند و همان را پی می گیرند. اما شما خیلی تجربه گرا هستید.
    به نظر من زندگی همین طوری است. من برای اخرین فیلم -"کیک آف"- آقای شوکت امین که یکی از کارگردان کرد عراق است موسیقی ساختم و اتفاقا شب عید هم ساخت موسیقی این به پایان رسید در فضای موسیقی الکترونیک کار کردم. بستگی دارد که فیلم از شما چه بخواهد. طبیعی است که اگر من بخواهم موسیقی سمتقلی را از خودم منتشر کنم آن موسیقی در فضای الکترونیک نخواهد بود یا ارکستر زهی است یا ارکستر سمفونیک. اما همه اینها بستگی دارد به اینکه فیلم از شما چه بخواهد. فیلم حقیقت گمشده موسیقی نرمی می خواست مثل عروج که فقط ارکستر زهی می خواست. در همین دسته می شود به فیلم می زاک آقای لیلستانی اشاره کرد که موسیقی آن هم در فضای زهی بود. چرا که نرم احتیاج داشت. در این فیلم استرس و تنشی نبود یا اگر هم بود نیازی به موسیقی نداشت اما در "وقتی همه خوابیم" یک لحظه آرام وجود ندارد، بنابراین موسیقی هم باید آینه همان فضا می بود. بنابراین فیلم ها با هم فرق می کنند و موسیقی به فراخور آنها تفاوت می کند.

    به هر حال این تجربه گرایی مقداری خودخواهی هم همراه با خودش دارد. اینکه شما مثلا دلتان می خواهد برای هر فیلمی نوعی موسیقی را انتخاب کنید؟
    خوب کارگردان می تواند از آن تجربه برای فیلمش استفاده نکند، می تواند اصلا موسیقی من را نپذیرد. ساده است که1 اصلا اگر دید مل موسیقی فیلم خوب نبست می تواند همه اش را دور بریزد. آقای مخملباف برای فیلم بایسیکل ران ساخت موسیقی را به مرتضی حنانه سپرد، یعنی یکی از مطرح ترین اهنگسازان معاصر ایران. آقای مخملباف از موسیقی خوشش نیامد و این را به حنانه گفت. ایشان هم گفتند که "بریزش دور! برو بده هرکسی که دوست داری بسازه" مخملباف هم کار اهنگسازی را به مجید انتظامی داد و از آن بیشتر خوشش آمد. حنانه استاد من است. گفت مشکلی نیست. امکان ندراد که من در موسیقی ای تجربه شخصی نداشته باشم. اما هرگز این تجربه را به کارگردان تحمیل نمی کنم. اگر این تجربه به درد او خورد از ان استفاده می کند همچنانکه من برای "سفر قندهار" 45 دقیقه موسیقی ساختم و آقای مخملباف تنها 12 دقیقه آن را روی فیلم استفاده کرد. گفت بقیه اش به درد من نمی خورد. گفتم مشکلی نیست تازه آن 45 دققیه در هماهنگی کامل با خود محسن بود. آقای علیزاده برای گبه 40 دقیقه موسیقی ساخت اما فقط 8 دقیقه اش استفاده شد. مضوع تحمیل خودت به کارگردان نیست.

    ظاهرا شما از ان دسته اهنگسازانی نیستید که خیلی پایبند حک کردن ردپای خودشان در موسیقی هایشان باشند و مثلا تا موسیقی شان را می شنوی سریعا حدس بزنی که کار کدام آهنگساز است.
    تمایز قطعات من در سازبندی و هارمونی کارهایم است. ارکستراسیون من شبیه ارکستراسیون هیچ آهنساز دیگری در ایران نیست. اصلا با خوب و بدش کاری ندارم اما می دانم که شخصی است. آنهایی که کار من را دنبال می کنند می توانند به راحتی عمیق شوند و این شباهت ها را پیدا کنند. مثل اینکه دو متن مختلف از یک نویسنده را جلوی شما بگذارند و شما متوجه می شوید که هر دوی این متن ها را یک نفر از نظر سبک شناسی نوشته است.

    چرا هیچوقت موییقی فیلم هایتان را منتشر نکردید؟
    این نوع کارها نیاز به پیگیری های فراوان دارد و من در مجموع آنقدر همیشه درگیر کار موسیقی هستم و هنوز این کار را تمام نکرده بعدی را شورع می کنم که آنچنان فرصت پیگیری برای این کار را پیدا نمی کنم. شرکتی هم پیدا نشده است که بخواهد این کار را انجام بدهد. به هر حال به صورت مفید می توانم آثارم را انتخاب کنم و حدود 4-5 تا سی دی از آنها را منتشر کنم اما واقعا هیچوقت تا به حال فرصت همین انتخاب قطعات را پیدا نکرده ام.

    شما اهل فیلم دیدن هستید؟
    من فیلم باز حرفه ای نیستم که گوشه چشمی به سینمای روز جهان داشته باشم چون واقعا فرصتش را ندارم. اما تا آنجایی که فیلم های خوب دستم بیاید و فرصت کنم فیلم می بینم. فیلم های جشنواره کن که کمتر دستمان می اید اما همان هایی که می اید را می بینم. اما امسال از فیلم های اسکاری امسال چند فیلم را دیدم. بنجامین باتن و میلیونر زاغه نشین را دیدم وواقعا به موسیقی هایشان هم توجه می کنم. مثلا همین فیلم کوروساوا را برای بار دوم تماشا می کردم و اتفاقا به موسیقی اش هم خیلی زیاد توجه کردم و برایم جالب بود که آن موسیقیدان هم که می توانسته از موسیقی ژاپن روی اثرش ایتفاده کند از موسیقی سمفونیک صرف بهره برده بود. در کل بر حسب ضرورت فیلم می بینم.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 4:46 am

    وقتی همه خواب بودیم؛ سینما را کشتند
    آوریل 6, 2009
    امشب فیلم «وقتی همه خواب بودیم» ساخته‌ی بهرام بیضایی را دیدم. فیلمی که سینمای امروز ایران را سینمایی سوخته توصیف می‌کند که در آن رجاله‌ها و لکاته‌ها و متجاوزان عرصه را بر سینماگران واقعی تنگ کرده‌اند. شاید دور از حقیقت نباشد، اما فیلم انگار کمی تندروی می‌کند.

    این نوشته یک نقد منسجم و یک‌پارچه نیست. نکته‌هایی است که بعد از دیدن فیلم به نظرم رسیده و فهرست‌وار اشاره می‌کنم. در ضمن اگر فیلم را ندیده‌اید این نوشته حاوی ضدحال است.

    فیلم‌نامه‌ی فیلم و اصولا شیوه‌ی پرداخت آن طوری است که اجازه‌ی هرگونه انتقاد منصفانه را از من بیننده می‌گیرد. چطور می‌توانم به خودم اجازه دهم از فیلمی انتقاد کنم که می‌دانم تحت شرایط «هنرخفه‌کنی» که گوشه‌ای از آن را خود فیلم توصیف می‌کند ساخته شده است؟ آیا می‌شود تصور کرد کارگردانی که تحت شرایطی که در همین فیلم توصیف شده کار سینمایی می‌کند، بتواند فیلم عالی بسازد؟
    اگر با معیارهای جهانی به فیلم نگاه ‌کنم، «وقتی همه خواب بودیم» فیلم درخشانی نیست. اما این همه‌ی ماجرای این فیلم نیست. «وقتی همه خواب بودیم» یک فیلم بین‌المللی نیست. در واقع کاملا برعکس، این فیلم خیلی ایرانی و خیلی معاصر است. این را نه به عنوان توجیهی برای ضعف فیلم، بلکه به این معنا می‌گویم که تار و پود داستانی فیلم آن‌‌چنان با معیارها و پارامترهای محدودکننده‌ی موجود در اکوسیستم فرهنگی-اقتصادی سینمای امروز ایران پیوسته است که ارزش‌گذاری آن بدون در نظر گرفتن این معیارها غیرمنصفانه است.
    نماهای داخلی عموما خوب (بعضا عالی) هستند، چه از نظر فرم حرکتی بازی‌گرها، صحنه‌پردازی، فضاسازی و نور و … اما نماهای بیرونی چندان چنگی به دل نمی‌زنند و به خصوص صحنه‌های تعقیب و گریز به نظرم خیلی ضعیف کار شده‌اند.
    فیلم هم به خاطر داستانش و هم به خاطر پیامی که بی‌پرده واگو می‌کند بسیار دینامیک است و کارگردان به خوبی توانسته ریتم روایتی فیلم را با موسیقی و متن آن هماهنگ کند. متن که تند می‌شود، همزمان با آن ریتم تدوین و موسیقی اوج می‌گیرد. بر عکس، متن که آرام می‌شود، ریتم فیلم با وسواس و دقت کامل آهسته می‌شود و همراهی می‌کند. همین‌طور روال روایی فیلم حتی برای چند لحظه‌ی کوتاه قطع نمی‌شود و فیلم سکانس مرده ندارد. امتیازی مهم برای فیلمی که چنین فیلم‌نامه‌ی غیرخطی و پیچیده‌ای دارد.
    چشم‌هایم را می‌بندم که صحنه‌هایی زیبا یا خیره کننده از فیلم را به خاطر بیاورم. صحنه‌هایی که واقعا سینمایی باشند. مثلا استعاره‌های تصویری یا صحنه‌هایی که حس زیبایی‌شناسیک‌ام را تحریک کرده باشد. فیلم اگر چه در این زمینه شاخص نیست، اما خالی از صحنه‌های از نظر بصری زیبا و یا حاوی استعاره‌های سینمایی نیست. مثلا: جایی مرد که داخل اتاق محبوس است می‌گوید وقتی محبوس است نمی‌تواند بخوابد. زن می‌گوید به این فکر کن که [دوربین تخت‌خواب خالی را نشان می‌دهد و به سمت پنجره می‌رود] تو به من تعهدی داری و باید آن را انجام دهی. یا در موردی دیگر: زن در مقابل سینمای سوخته و در حضور انبوه جمعیت مردم و پلیس کشته می‌شود؛ استعاره‌ای از مرگ کاملا قانونی و غیرمحرمانه‌ی سینمای ایران. یا توازی بین تصویر معنایی بازیگرها/کارگردان که مورد تجاوز سرمایه‌دارهای ضدفرهنگ قرار گرفته‌اند و ترنج، زنی که مجبور شده بود تنش را در معرض کام‌جویی متجاوزان قرار دهد و به همین خاطر نیز قربانی شده بود. این تجانس مفهومی بین تن‌فروشی (تن دادن به هنرفروشی به اجبار) و تجاوز ‌(ضدفرهنگ متجاوز در حال ظهور) بارها و بارها در فیلم تکرار شده است.
    فیلم پر از تک‌فریم‌های زیباست. زن که با دست‌های گشاده و ملتمس روی در می‌لغزد. نماهای نزدیک قابل توجه. مردی که زن را تعقیب می‌کند و در زاویه‌ها و موقعیت‌های گرافیکی و حس‌گرا مدام ظاهر می‌شود، سکانس فراواقعی (سورئال) رستوران وقتی که زن از میان فلاش دوربین‌ها و امضابگیرها به دره‌ی ذهن‌گرایی سقوط می‌کند. این صحنه‌ها که انصافا زیبا و قوی کار شده‌اند و تعدادشان هم کم نیست فقط یک چیز را به من می‌گویند: ای‌کاش این فیلم دیالوگ کمتر داشت و روی این نوع صحنه‌های نیرومند تصویری بیشتر مکث می‌شد. بهرام بیضایی به خاطر اعتماد به نفس و قدرتی که در نوشتن متن دارد، به اندازه‌ی کافی به تصویرهای گرافیکی‌ فیلم و «زبان بی‌کلام» تصویر توجه نکرده در حالی‌که ثابت کرده توانایی و خلاقیت خلق چنین زیبایی‌هایی را دارد.
    سکانس بسیار طولانی کشته شدن زن مقابل سینما با چه هدفی به فیلم اضافه شده بود؟ پاسخ این نوع سئوال‌های من را خود بهرام بیضایی داده:
    ««من نمي‌توانم فيلم «وقتي همه خوابيم» را تحليل كنم و شايد حتي ندانم اين اثر لايه‌هايي دارد يا نه؟ در يك لحظه يك كاري را نوشتم كه امكان شدنش باشد و سعي كردم چيزي را بنويسم كه بتوان كار كرد. بنابراين من فقط فيلمنامه‌اي نوشتم كه بتوان آن را ساخت. همين. اگر اين فيلم لايه‌هايي داشته باشد يا نه را شما يا اشخاص ديگر بعد از ديدن فيلم بايد بگوييد. من آنها را نمي‌دانم.»»
    دیدن فیلم «وقتی همه خواب بودیم» را به همه توصیه می‌کنم.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 6:40 am

    موقعيت عجيب بهرام بيضايي


    نويسنده: آرش خوشخو

    اكران وقتي همه خوابيم بهرام بيضايي را در موقعيت عجيبي قرار داده است. نه به خاطر واكنش شديد برخي از منتقدان يا پشتيباني احساسي گروهي ديگر و يا نه حتي به خاطر آنكه تماشاگران اين فيلم از هر سه فيلم قبلي بيضايي كمتر بوده اند.

    نه، موقعيت عجيب بهرام بيضايي به دوستان و ياراني برمي گردد كه با زيركي منافع خود را به فيلم و اعتبار بيضايي گره زده اند و ناخودآگاه آدم را ياد آن جوك مشهور مي اندازند: ما سه نفر را كجا مي بريد؟

    مساله اينجاست كه دوستان فيلمساز به فروش چشمگير فيلم هايشان و انواع جوايز دولتي و خصوصي راضي نيستند و براي خاموش ساختن صداي همان دو سه منتقد مخالف فيلم هايشان، به سايه استاد بلندآوازه پناه مي برند و پشت او پنهان مي شوند.

    آن دوست فيلمساز كه ناگهان جذابيت تساهل و تسامح را كشف كرده، در ژستي حق به جانب از توهين به بهرام بيضايي شكايت مي كند و اين نوع برخورد را فاشيستي1 مي داند و از اين كانال با منتقدان سينمايي تصفيه حساب مي كند. گويي حتي فروش چند ميلياردي فيلمش نيز براي آرامش او كافي نيست.

    يا آن فيلمساز محترم ديگر، كه با موقعيت سنجي قابل تحسين، فيلم خود را با فيلم بيضايي در يك رده قرار مي دهد و با ادبياتي چريكي كه بوي كوچه پس كوچه هاي هاوانا و ماناگوا را مي دهد، منتقدان را نوكران و آلت دستان سرمايه لقب مي دهد2 و با زيركي (زيركي؟) جامه دفاع از استاد قديمي مي پوشد. گويي جوايز جشنواره فجر و فروش مقبول اين فيلم نيز براي آرامش فيلمساز محترم كافي نيست. دوستان همه چيز را با هم مي خواهند. و در اين ميان به سادگي و با بي تعهدي شگفتي از متهم كردن همه چيز و همه كس ابايي ندارند. «نوكر، فاشيست، كم سواد، بي سواد و...» كلماتي است كه دوستان فيلمساز در اوج موفقيت، نثار مخالفان شان مي كنند.

    نيازي به اين حرف ها نيست. لازم نيست پاي فاشيسم و سرمايه داري را وسط كشيد. به استاد احترام بگذاريد، از اعتبار بي نهايت او، براي خود خرج نكنيد. شما كه گروهي از منتقدان را اين گونه راحت به كم دانشي متهم مي كنيد، پاي به ميدان بگذاريد و تلقي خود را از عباراتي مثل فاشيسم، سرمايه داري و البته فمينيسم ارائه دهيد. شما كه ژست هايي چنين انقلابي مي گيريد و از مافياي سرمايه مي گوييد و برخورد فاشيستي، براي مخاطبان تان بگوييد كه چگونه براي ساخت فيلم هاي پرفروش خود، مدام در حال مذاكره و امتياز دادن به همان سرمايه داران محترم و صاحبان قدرت هستيد. شما كه خود تجارب گرانقدري از فاشيسم داريد، پشت استاد موضع نگيريد. راستي، شما كه پرچم دفاع از استاد را بلند كرده ايد، مگر نه آنكه براي فروش فيلم هاي خود به همان فرمول هايي پناه مي بريد كه بيضايي در همين فيلم آخرش به سخره گرفته است؟ مگر اين گونه نيست؟

    نه... آرام باشيد. آرامش خود را حفظ كنيد. اوضاع كه بر وفق مراد است. پس دامن بيضايي را رها كنيد. هيچ كس به بيضايي بي احترامي نمي كند. داستان منتقدان و بيضايي، داستاني قديمي است. پر از رنجش و مهرباني. پر از قهر و آشتي. پر از ستايش و افسوس. رابطه يي كه 40 سال به طول انجاميده است و اين داستان ربطي به شما ندارد.شمايي كه خود هيچ گاه از جذبه سرمايه و قدرت رهايي نداشته ايد، سنگري ديگر براي خود پيدا كنيد. مگر نه آنكه فيلم بيضايي، سينمايي را مورد انتقاد قرار مي دهد كه شما با آسايش و فراغ بال در آن نفس مي كشيد، سازش مي كنيد، جايزه مي گيريد و فيلم پشت فيلم مي سازيد؟ نمي توان همه چيز را با هم داشت. ژست تساهل و تسامح و آزادانديشي به برخي نمي آيد، همان طور كه جامه انقلابيگري و ضدسرمايه داري هم براي برخي گشاد است. آرام باشيد و از چرخ گردون كه بر وفق مراد شما مي چرخد، لذت ببريد.

    پي نوشت ها:

    1- اشاره به گفت وگوي مسعود ده نمكي با مردم و جامعه

    2- برگرفته از اظهارات تهمينه ميلاني

    آرش خوشخو


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 7:03 am

    یادداشتی بر فیلم "وقتی همه خوابیم" به بهانه اکران در جشنواره فیلم فجر مشهد


    این بهرام بیضایی است که سخن می گوید !
    احمد یوسفی صراف

    پلان به پلان فیلم "وقتی همه خوابیم" گویای سبک کار منحصر به فرد بهرام بیضایی است . گویا بیضایی قصد داشته است با صدای بلند اعلام کند "این بهرام بیضایی است که سخن می گوید" . فیلمی که به گفته خیلی از مخاطبانش کاش با همان داستان بیست دقیقه ابتدایی ، کار خود را پیش می گرفت . داستانی که در طول کار به اشکالی مختلف ادامه پیدا کرد و قدرت کارگردانی ، نویسندگی و بازیگری فیلم را در سطوح مختلف به تصویر کشید . اما وقتی که وارد متن اصلی داستان می شویم با فضا و افکار جدیدی آشنا می شویم که مخاطب را به شدت غافلگیر می کند . این غافل گیری به حدی است که بازهم در ادامه تماشای فیلم پس از ده دقیقه احتمال لحظه به لحظه بازگشت به همان داستان اولی را داریم . اما وقتی همه خوابیم ، روایت انواع آلودگی های کاری و اخلاقی در سینمای ایران است . درست مثل هر صنعت دیگری که در کشور عزیز ما دارای مافیای منحصر به فرد خود می باشد .

    در این فیلم کارگردان قصد دارد با خشونت هرچه بیشتر سفره پر از غصه دل خویش را برای همه باز کند و در این میان هیچ کس از گزند طعنه های بیضایی بی نصیب نیست . سرمایه گذاران ، بازیگران ، کارگردانی و حتی مخاطبین ! اما آنچه بيش از همه فيلم را از همتايانش متمايز مي کند نيروي فرمال آن است. تفاوت چهره ها، نوع گفتار و شيوه بازي- فارغ از قصه- معياري است براي تشخيص آنچه هنرمند مي پسندد و آنچه مورد علاقه تاجر است.

    از همين رو تئاتر جدي، که در اين مملکت هنوز از دست اندازي کاسب هاي ولنگار کم و بيش ايمن مانده و تماشاچي تفننی کمتري دارد و شايد هم بشود گفت بيضايي در آنجا- به رغم همه اما و اگرهاي دستگاه نظارتي- دست بازتري داشته، به نحوي در برابر سينمايي قرار مي گيرد که روز به روز، صرف نظر از سختگيري دستگاه نظارتي، به فرمان داد و اصل «کسب رضايت مشتري» بيشتر گردن مي نهد. در نهايت، «وقتي همه خوابيم» از همه رويدادها و اشاره هاي آشنا فراتر مي رود و به اين مطلب کليدي مي رسد که در يک جامعه آغشته به دسيسه و سودپرستي و وارونه کردن حقيقت، آدم هايي که سعي مي کنند هنوز به آنچه هستند وفادار بمانند و نمي خواهند بدل را جايگزين اصل کنند و در دست بچه هايشان هنوز شاهنامه يي حداقل براي تماشا کردن نقاشي هايش هست ! در اين وانفسا دعوا بر سر فرهنگ این مملکت است که گویی چون گوشتی قربانی میان دعوای ثروتمندان ولنگار و بی فرهنگ دارد تقسیم می شود .

    شخصیت کارگردان که نقش آن را هدایت هاشمی به عهده گرفته بود و انصافا از پس بازی کردن به جای بیضایی خوب بر آمده بود ، نماد شخصیتی آرمان گرا و معیار است که همه تکیه و پشتوانه فکری و معنوی یک گروه فیلم سازی به میزان انگیزه و هدف او بستگی دارد . درست مثل نمادی از بازیگران زرد و تازه به دوران رسیده که تنها برایشان مهم است که به یک ستاره تبدیل شوند ، آنها به چگونگی این فرایند اصلا نمی اندیشند و شوق امضا دادن و عکس گرفتن و روی جلد نشریات شدن برایشان تبدیل به یک آرزو شده است . در این فیلم حسام نواب صفوی که نقش یکی از این بازیگران را به عهده می گیرد ، آنقدر در این نقش به خوبی نشسته است که گویی دارد زندگی اصلی خودش را پی می گیرد و نه نقشی هنری را در کاراکتر نا بازیگر ، بازی می کند ! چیزی که برای شقایق فراهانی نیز کم و بیش صادق است . بهرام بیضایی در هرکجای فیلم دچار اشتباه شده باشد ، اما در این انتخاب با بهترین گزینه های موجود روبرو شده است .

    اما اینکه استادی به زبردستی بیضایی این چنین موضوعی را پس از مدت ها فیلم نساختن انتخاب کرده است ، درست همان احساسی را در من زنده کرد که از تماشای فیلم "سنتوری" داریوش مهرجویی چشیدم ! تعجب . بیضایی در نشست خبری خود در این فیلم اعلام کرده است : « وقتی همه خوابیم در باره بخشی از فرهنگ ماست ! این فیلم را پس از لبه پرتگاه نوشتم و داستان آن بر می گردد به پشت صحنه فیلم "حاج آقا آکتور سینما " »

    بیضایی کار خود را ادامه یک سه گانه دانست و اعلام داشت : این فیلم یک سه گانه است . که "اعتراض" و "لبه پرتگاه" دو فیلم دیگر این سه گانه به شمار می روند . تازه ترين فيلم بيضايي با همان حساسيت، قدرت و اندوهي سخن مي گويد که در «سگ کشي» مايه جذابيت شده بود. در اعوجاج تصويري و موسيقي شلوغ و کوبنده نخستين صحنه فيلم، دنياي به هم ريخته و از شکل افتاده يي را مي بينيم که مدخل مناسبي مي شود براي ورود به روزگار واژگونه يي که ذوق و خلاقيت زير امر و نهي پول از رمق مي افتد و سوداگري نوکيسه با نقاب مصلحت و دوز و کلک زير پاي هنرمند و فرهنگ را رفته رفته خالي مي کند.

    اگر در «سگ کشي» نکته هاي باريک بر زمينه يک داستان ساده به عمد آشنا و کليشه يي نوآر شکل مي گرفت، در اينجا نيز اصل حکايت (چه در ارتباط با خود فيلم و چه در مورد فيلمي که در داخل آن ساخته مي شود) همان خاصيت را دارد. اما اين رويه ظاهري ماجرا است که تکيه گاه حرف هاي مهم تر و عميق تري شده است. رابطه ويرانگر سودجويي با فهم و فرهنگ، چند چهرگي آدم ها و رودست زدن آنها به هم، مقابله واقعيت با حقيقت، نقش صدمه پذير زن، سر برآوردن ابتذال و يکي شدن دوغ و دوشاب و خيلي چيزهاي ديگر در لايه هاي چندگانه فيلم با لحن خطابي آميخته به نيش و طنز، به شيوايي بيان مي شود. "وقتی همه خوابیم" درست مثل سایر آثار بیضایی از ریتم تند، فضاسازی، فیلمبرداری، بازیها و دیالوگ های بشدت نمایشی و همه جنبه های بیضایی وار یک فیلم را برخوردار است . گویی که امضای بهرام بیضایی در "وقتی همه خوابیم" در تک تک نماهای فیلم به شدت خودنمایی می کند .

    آخرین نکته ای که در باره این فیلم می توان متذکر شد ، می تواند این باشد که پرداختن به فضای پشت صحنه فیلم ها آنهم به طوری که این همه خشونت بار و کثیف جلوه کند ، و اساسا بیان مشکلاتی که جزئیات آن را تنها اصحاب سینما به خوبی درک می کنند و نه مردم جامعه ، درست مثل این است که شما را به یک میهمانی غریبه دعوت کنند . در آن میهمانی همه اهل آن فامیل با یکدیگر گفتگو ها و افکار و شوخی های خاص خودشان را رد و بدل کنند . در این میان شما احساس بی حوصله گی و از خود بیگانگی نشان می دهید و دائم توی دلتان به خودتان لعنت می فرستید که چرا به این مهمانی آمده اید ؟ ساختن چنین فیلم هایی در جامعه کنونی ما فقط به درد این می خورد که در خانه سینما و برای اهالی سینما به اکران در آید و نه بیشتر . کاش بیضایی به جای پرداختن به این موضوع ، دوباره سینمای داستان پرداز و البته پر رمز و راز خودش را پی می گرفت که دل هر بیننده ای برای گشودن رمز های آن و پی گیری ادامه داستان اش بیشتر پر می کشید !

    17/11/87


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 7:42 am

    نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی
    پنجشنبه، ۲۰ فروردين ۱۳۸۸


    قیصر، کجایی؟ «سینما» را کشتند!


    میان خیال و واقعیت چقدر فاصله است؟ میان دروغ و حقیقت نیز؟ آیا هنر، و به‌ويژه هنر سینما، جهانی خیالی را برای ما به تصویر می‌کشد که با زندگی واقعی ما فرسنگها فاصله دارد؟ چگونه می‌توانیم از «هنر»، علاوه بر لذت و احساس شادی و وجد یا غم و اندوه، به عنوان آیینه‌ای برای جامعه و فهم و شناخت و تزکیه و رهایی نیز استفاده کنیم، اگر «هنر» فقط دروغی نباشد که خود را با آن سرگرم می‌کنیم و از تنگناها و فشارهای زندگی روزانه رها می‌شویم؟ آیا در «دروغ» بیش از «حقیقت» رهایی هست؟ پیکاسو می‌گفت که «هنر دروغی است که حقیقت را می‌گوید!» اگر هنر «ذاتآً» دروغ باشد، چگونه می‌تواند حقایق را به ما بگوید؟ «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی شاید می‌خواهد یکی از همین دروغهایی را به ما بگوید که ما را به حقیقت می‌رساند. اما چطور؟

    ويژگیهای جامعه‌ای کلنگی چیست؟ خب، اگر خانه‌ای کلنگی باشد چه ويژگیهایی دارد؟ همان ويژگیها را نیز جامعه‌ای کلنگی دارد. خانۀ کلنگی خانۀ ویرانه‌ای است که صاحبانش نه توان تعمیر و نوسازی خانه‌شان را دارند و نه توان تغییرش را. با این همه، خانه دارد بر سر آنها آوار می‌شود. آنها فقط منتظرند دری به تخته بخورد و آدم پولداری پیدا شود و آن‌قدر به آنها پول بدهد که بتوانند خانه‌شان را عوض کنند، یا یکی از آن طرحهای شهری پر ریخت و پاش به اجرا درآید و خیابانی بزرگ در مقابل خانه‌شان کشیده شود تا قیمت خانه‌شان ترقی کند. در چنین جامعه‌ای کهنسالان و قدیمی‌ها و اصیل‌ها بی‌پول و تازه به دوران‌رسیده‌های بی‌مرام و بی‌همه‌چیز پولدارند. این «پول» به آنان اجازه می‌دهد که برای هرچیز قیمتی تعیین کنند و همه چیز را خریدنی بپندارند، وقتی این پول فقط در اختیار اندکی از افراد است و اکثر افراد از آن بی‌بهره‌اند.

    «وقتی همه خوابیم» بیضایی داستان جامعه‌ای کلنگی است که در آن همه چیز به فروش می‌رسد، نه فقط خانه‌های قدیمی، نه فقط آیین خویشاوندی، نه فقط تن زنی شوهردار برای آزادی شوهرش، بلکه هر قرارداد حقوقی دیگری. در این میان جهان هنر نیز مستثنی نیست، وقتی می‌شود خانه‌ای زیر ساخت را فروخت، وقتی می‌شود «شوهر خواهر» را فروخت، وقتی می‌شود «تن» را برای آزادی «شوهر» فروخت، چرا نشود فیلم در دست ساخت را فروخت؟ — با همه‌ی عوامل و دست اندر کارانش! داستان فیلم بیضایی حکایت گوشه‌ای از همین جامعه‌ کلنگی است که حالا همه همه‌چیز را می‌فروشند تا «پول» را از آن خود کنند. اکنون پول است که همه را به رکوع می‌برد و به خضوع وامی‌دارد! در این جامعه همه چیز فروختنی و خریدنی است. اما آیا واقعاً همین طور است؟

    شروع «وقتی همه خوابیم» با نماهایی از ساختمانهای تجاری و اداری و مسکونی تازه‌ و مدرن شهری می‌تواند ورود خوبی به درونمایۀ داستانی فیلم باشد. تصاویر پی در پی از ساختمانهای تازه‌ساز حس «سازندگی و نوسازی» شهری را به خوبی به بیننده القا می‌کند. در این میان، موسیقی نیز احساس دلهره را تشدید می‌کند، به‌طوری که بیننده هر دم وقوع حادثه‌ای را انتظار می‌کشد. نهضت بساز و بفروشی، پولشویی‌های قانونی، کوبیدن و ساختن، فقط نوسازی بافتهای فرسودۀ شهری نیست. ساختمانهای تجاری، رونق کار واردکنندگان و صادرکنندگان، رونق بانکهای خصوصی، افزایش درآمد با شغلهای نه چندان مولد، انباشتن پول و تغییر خلق و خو و اخلاق، دوش به دوش هم تغییر می‌کنند. وقتی هر چیز زیر ساختی به سرعت ترقی می‌کند و قیمتش چندبرابر می‌شود، وقتی سود و زیان تنها دلمشغولی افراد می‌شود، آیا جایی برای خویشاوندی و رفاقت و دوستی و تعهد اخلاقی یا حتی حقوقی وجود دارد؟ بتون و شیشه و آسفالت نیز طبیعت خود را دارند و انسان محصور در میان این عناصر هم سختی و صلابت و نفوذناپذیری بتون و آسفالت را می‌یابد و هم شکنندگی شیشه را.

    بیضایی، در حدود ۴۰ دقیقه از فیلمش، داستانی برای ما تعریف می‌کند از همین انسانهای جنگل آسفالت. در طی داستان هریک از شخصیتهای داستانی فیلم با شخصیتی دوچهره به ما معرفی می‌شوند، اما دست آخر چهرۀ سومی است که از میان این دوچهره بیرون می‌آید. بیضایی می‌خواهد ابتدا داستانی از جامعه برای ما بگوید. داستانی که می‌گوید چگونه مردی به‌واسطه‌ی ضمانت چکهای برادرهای همسرش به زندان می‌افتد. زنش با پول فاحشگی او را از زندان آزاد می‌کند. اما زن شرمسار از عمل خود در نخستین مواجهه با شوهر خود را می‌کُشد. مرد متهم به قتل می‌شود. چون شاهدی ندارد. چون تازه از زندان بیرون آمده است و کمتر کسی حرف او را باور می‌کند. گذشته از اینها، انگیزه هم دارد. پنج سال طول می‌کشد تا تبرئه شود. در آزادی از زندان هیچ کس منتظرش نیست. حتی پولی برای رفتن به خانه ندارد. در خیابان «شکار» می‌شود. شکار زنی «فیلمنامه‌نویس» یا زنی «‌کینه‌توز» یا زنی تنها و «مأیوس» و بیزار از زندگی. به هر تقدیر، او که هرگز «آدمکش» نبوده است، اکنون باید «نقش» آدمکش را بازی کند. چون او یک بار به همین جرم به زندان رفته است. و مگر کسی که به زندان رفته است نباید از قبل بدتر شده باشد؟ مرد نمی‌تواند. داستان در همین جا قطع می‌شود.

    این داستانی نیست که نویسنده‌ای از خودش ساخته باشد. حادثه‌ای هم نیست که هرروز در صفحۀ حوادث روزنامه‌ها آمده باشد. گرچه از این دست حوادث بسیار است. هنر می‌خواهد واقعیتی را بازتاب دهد که در جامعه دیده است. نشان دهد که آدمها چگونه چنان شدند که شدند. آیا راهی وجود دارد که نشان دهیم آدمها چگونه به اینجایی رسیدند که رسیدند؟ سیر بعدی داستان نشان می‌دهد که «ما همه مثل هم هستیم». فقط باید موقعش برسد. آن وقت معلوم می‌شود که قیمت هرکدام از ما چند است. در وجود هریک از ما منفعت‌طلبی خودخواه به کمین نشسته است. اما آیا واقعاً همه خریدنی‌اند؟

    نخستین شخصیت داستانی فیلم تمامی این چهر‌ه‌هاست: زنی در جست و جوی «سوژه»ای برای نگارش فیلمنامه یا در جست و جوی «سوژه‌»ای برای انجام دادن عملی تبهکارانه (پرند پایا، چکامه چمانی/مژده شمسایی)؛ همسر/و خواهری که می‌خواهد از معشوق شوهرش/یا خواهرش که معشوق شوهرش بوده است انتقام بگیرد؛ خواهری که می‌خواهد شرّ خواهر معتاد و فاسدش را از سرش کم کند (چکامه چمانی)؛ خواهری معتاد و تبهکار و نیز معشوقی که وجود ندارد (چکامه چمانی)؛ بازیگر نقش اول فیلمی که فیلمنامه‌اش را خودش نوشته (پرند پایا)؛ زنی ناشناس در پایان فیلم با لباسی به‌ظاهر مردانه و در کسوت مرد تازه از زندان آزاد شده (چکامه چمانی/نجات شکوندی) و در عین حال پرند پایا و معنایی نمودگارانه برای نوشتۀ «این ملک به فروش می‌رسد» بر سر در سینمایی قدیمی و در مقابل آن: خود «سینما» — با همه‌ی دوچهرگی‌هایش از واقعیت و خیال.

    در جهان هنری بیضایی، گویی، در وهلۀ نخست فیلمنامه‌نویس و بازیگر اول فیلم و سپس کارگردان است که «سینما» را به وجود می‌آورد. شخصیت دوم فیلم بیضایی بار کمتری بر دوش دارد. او در ابتدا نجات شکوندی است و بعد بازیگری جوان و درس‌خوانده که از تئاتر به سینما آمده است. او کارش را بلد است و برای کارش زحمت کشیده است. دلیل انتخاب او چهرۀ دلربایش در هر وضعیتی نیست. چهرۀ مطلوب او برای ایفای نقش است. نجات شکوندی هم به عنوان شخصیت و هم در مقام بازیگر آدمی صادق است. سپس افرادی دیگر از راه می‌رسند. تهیه‌کننده‌هایی که «جواز» می‌خرند. وقتی فیلمی در دست ساخت است و همه‌ی کارهایش شده است، چرا نتوان آن را در میانۀ راه «خرید»؟ مگر همه‌ی مشکل در «مجوز ساخت» نیست و وقتی فیلم افتاد روی غلتک، مثل هر چیز دیگر تازه راه افتاده‌ای می‌ارزد — زمین چند دست گشته یا ساختمان زیر اسکلت یا کارخانۀ دارای مجوز یا هرچیز دارای مجوز دیگری، از مدرسۀ غیرانتفاعی و کلاس کنکور و کلاس زبان تا چلوکبابی و آرایشگاه، در جامعه‌ای که داشتن «مجوز» فقط برای افرادی خاص میسر است و هرکس را «جایز» نیست، برای کسانی که می‌توانند برای هرچیز آماده‌ای پولی بپردازند و آن را از آن خود کنند، می‌ارزد. پولش هم نقد است! هیچ نیازی هم به کار نیست. تو پولت را بگیر! مسأله این نیست که تهیه‌کنندۀ اصلی نگران فروش فیلم است یا می‌خواهد به زعم خود فیلم بهتری بسازد یا حتی می‌خواهد خودش در کار سرمایه‌گذاری خودش دخالت کند. مسأله این است که او می‌خواهد «فیلم» را بفروشد نه اینکه «فیلم بفروشد». برای او مهم نیست که فیلم اصلا نمایش داده بشود یا نشود، مهم نیست که دیده بشود یا نشود، حتی مهم نیست که ساخته بشود یا نشود، وقتی می‌توان آن را در نیمه‌راه به دیگرانی واگذاشت که پول بیشتری بابت آن می‌پردازند، چه نیازی به نمایش و فروش فیلم هست؟ در این میان، فیلم هر چقدر بیشتر دست به دست بشود نفعش بیشتر است. تهیه‌کننده، بدین طریق، فقط به واسطه‌ای تبدیل می‌شود که با دست به دست کردن فیلم به ثروت خود می‌افزاید. اکنون مگر قاعدۀ بازار غیر از این است؟

    در «وقتی‌همه خوابیم» بیضایی فقط سه یا چهار شخصیت وجود دارد که یک چهره نیست. شایان شبرخ (حسام نواب صفوی) نخستین بازیگری که جای بازیگر مرد را می‌خواهد با دخالت تهیه‌کننده‌ای جدید در فیلم بگیرد، خیلی زود از «الویس پریسلی» بودن دست می‌کشد و در نقش تازه‌اش فرو می‌رود، تا جایی که با ورود بازیگر زن دوم، خاطره مقبول (شقایق فراهانی) شاکی هم می‌شود. چرا باید به هرکس که از راه رسید نقشی داد؟ اگر فیلم بیضایی فیلمی است دربارۀ اینکه «همۀ ما چگونه مثل هم هستیم» و چگونه «همه خوابیم» و متوجه نیستیم که داریم تیشه به ریشه جامعۀ خودمان می‌زنیم، می‌باید پرسید چرا در آن همدلی اندکی با دیگر شخصیتهایی وجود دارد که در حاشیه‌اند و دیده نمی‌شوند. چرا در این میان فقط فیلمنامه‌نویس و بازیگران اول زن و مرد و کارگردان‌ هستند که دلشان برای فیلم و برای کارشان می‌سوزد و چرا در این میان باز بیشتر فیلمنامه‌نویس و بازیگران‌، و البته دست آخر کارگردان، است که قربانی می‌شوند؟ آیا فیلم با یک فیلمنامه و دو بازیگر و یک کارگردان ساخته می‌شود؟ شاید در بسیاری از فیلمها چنین باشد. اما مسلماً همۀ فیلمها چنین نیست. سینمایی که ما به‌طور معمول می‌شناسیم بر اساس همین سه عنصر شکل می‌گیرد و ظاهراً بقیه فقط کارمندان یا کارگرانی می‌توانند باشند که در هر حال مزدشان را می گیرند و برایشان فرقی نمی‌کند که چه کاری انجام دهند. فیلمنامه‌نویسان و کارگردانان و بازیگران نفشهای اصلی بیش از دیگران می‌باید مراقب نام خود باشند. کلیت فیلم با آنان است که شکل می‌گیرد.

    بیضایی در «وقتی همه خوابیم» عناصر آشنای فیلم‌فارسی، فحشا و ناموس و چاقو و مردان پیراهن‌سیاه و روابط خانوادگی، به علاوۀ «پول» را به کار می‌گیرد تا نشان دهد که زندگی ما اکنون در چنبرۀ فروشگاههای اجناس قاچاق و زنان به‌ناگریر روسپی‌شده و ساختمانهای سر به فلک کشیده‌ و پولهای باد‌آوردۀ مردمان فرومایه‌ای است که در همه چیز دست دارند. در این میان تنها آبرویی که مانده است تن دادن به مرگی خودخواسته و رهانیدن خود یا مظلومی از ظلمت این جهل و خواب فراگیر است. آیا این «شهادت‌طلبی» است یا «شهیدنمایی»؟ یا کوشش مأیوسانۀ زنی برای پیوستن به شوهر و فرزند در تصادف درگذشته‌ای؟

    به نظر می‌آید که بیضایی نمی‌خواهد هیچ قضاوت سرراستی را در پایان فیلمش به بیننده منتقل کند. او به تصویر کشیدن واقعیتی را مقصود داشته است که همۀ زندگانی امروز ما را در همۀ وجوهش در بر گرفته است. سیل بنیانکن نیاز و کمبود و ترقی قیمتها در جامعه‌ای که افراد به آسانی می‌توانند صاحب کار دیگران شوند و به اصطلاح هرکسی را بخرند، جای امیدواری اندکی برای زندگی انسانی‌تر و اخلاقی‌تر و بهتر می‌گذارد. با این همه، اگر پرند پایا و مانی اورنگ و نیرم نیستانی باز می‌توانند در گوشه‌ای دیگر به کار خود ادامه دهند و این امکان نیز وجود دارد که فیلمی همچون «وقتی همه خوابیم» ساخته شود، کورسویی از امید هنوز هست. دست کم اکنون دیگر «همه خواب نیستیم».


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    catuyoun
    Admin

    تعداد پستها : 1950
    Age : 49
    Registration date : 2008-02-27

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف catuyoun في الثلاثاء فبراير 23, 2010 7:45 am

    بهرام بيضايي، 70 سالگي و آرزوي ساخت «يك داستان واقعي»
    بهرام بيضايي در هفتادسالگي هم‌چنان در آرزوي ساخت فيلم «يك داستان واقعي» است.
    بهرام بيضايي با اين‌كه علاقه‌مند نيست درباره‌ي كارهايي كه انجام نداده سخن بگويد، اما در آستانه‌ي سالروز تولد 70 سالگي خود از آرزويش براي ساخت «يك داستان واقعي» مي‌گويد كه از 4 سال پيش با او همراه است.

    او كه اين روزها سرگرم آماده‌كردن دهمين ساخته‌ي بلند سينمايي خود با نام «وقتي همه خوابيم» است، اظهار اميدواري مي‌كند كه سال آينده حتما تئاتري را به صحنه ببرد يا فيلمي را بسازد.

    بهرام بيضايي كه در 5 دي ماه سال 1317 در تهران به‌دنيا آمده است، نخستين نمايشنامه‌هاي خود «آرش» و «آژدهاك» را در سال‌هاي آخر دبيرستان به نگارش درآورد.

    او تحصيلات دانشگاهي خود را در رشته‌ي ادبيات ناتمام رها كرد و با نگارش طرح فيلم كوتاه «خوابگرد» و فيلمبرداري يك فيلم هشت ميلي‌متري سياه و سفيد درسال 41 نخستين ورود خود را به سينما رقم زد.

    او طي سال‌هاي بلند فعاليت حرفه‌اي‌اش نه تنها در زمينه‌ي نگارش نمايشنامه، فيلمنامه و كارگرداني تئاتر و سينما فعاليت كرده است كه به عنوان يكي از پژوهشگران معتبر نيز توانايي خود را به اثبات رسانده است.

    كتاب پژوهشي «نمايش در ايران» كه سال 41 توسط او نوشته شده هنوز تنها منبع موجود پژوهشي در زمينه‌ي تئاتر در ايران است.

    بيضايي البته بيشتر از آنكه فرصت اجرا يا ساخت تئاتر يا فيلم را داشته باشد در حوزه‌ي نگارش امكان فعاليت پيدا كرده كه نتيجه‌ي آن نگارش نمايشنامه‌هايي هم‌چون «چهار صندوق»، «سلطان مار»، «راه طوفاني فرمان پسر فرمان از ميان تاريكي»، «جنگ‌نامه‌ي غلامان»، «مرگ‌ يزدگرد»، «خاطرات هنرپيشه‌ نقش دوم»،

    «فتح‌نامه كلات»، «افرا»، «شب هزار‌و‌يكم» و ... و فيلمنامه‌هايي هم‌چون «روز واقعه»، «عيارنامه»، «طومار شيخ شرزين»، «گيلگمش»، «چه كسي رييس را كشت»، «آواز‌هاي ننه آرسو» و ... است.

    بيضايي كارش را در سينما در سال 1349 با كارگرداني فيلم كوتاه « عموسيبيلو» آغاز كرد.

    وي فيلم‌هاي بلند «چريكه تارا» « مرگ يزگرد» « شايد وقتي ديگر» « باشو غريبه كوچك» «مسافران»،«سگ كشي» را كارگرداني كرد و همچنين فيلم كوتاه « گفتگو با باد» را جلوي دوربين برد.

    او كه سال 79 « سگ كشي» را ساخت پس از آن دو نمايش «شب هزار و يكم» و « مجلس شبيه در ذكر مصائب استاد نويد و...» را به‌روي صحنه برد.

    بهرام بيضائي پيش از آن كه به عنوان يك كارگردان سينما مطرح شود در تئاتر نمايشنامه‌هاي مختلفي را نوشت و برخي از آنها را به روي صحنه برد همچون: «مرگ يزگرد»، «ندبه»، «آرش» ، «اژدهاك»، «كارنامه»، «پندار بيدخش» و «مجلس‌نامه».

    او به‌عنوان فيلم‌نامه‌نويس نيز برخي از فيلمهاي موفق در تاريخ سينما همچون «روز واقعه» و«فصل پنجم» حضور داشته و تدوينگر فيلم «دونده» امير نادري هم بوده است.


    _________________
    و من طعم شیرین نشستن در سکوت را خواهم چشید !

    محتوى إعلاني

    رد: بهرام بيضايي

    پست من طرف محتوى إعلاني اليوم في 6:43 am


      اكنون الجمعة يوليو 01, 2016 6:43 am ميباشد